Quay lại tạp chí
Ấn bản 1.0 · Mới nhất
Kinh tế lượng70 phút đọc14751 từ

Tác động của dòng thu nhập kiều hối và bất bình đẳng phân phối đến giảm nghèo đa chiều tại các địa phương Việt Nam

— Nghiên cứu này lượng hóa tác động đồng thời của dòng thu nhập gắn với chuyển giao kiều hối bình quân đầu người

Tác giả:thuyetnn· EcoLab
Ngày công bố:09 thg 11, 2026
1/27
Tác động của dòng thu nhập kiều hối và bất bình đẳng phân phối đến giảm nghèo đa chiều tại các địa phương Việt Nam

1. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

1.1. Bối cảnh thực tiễn và tính cấp thiết của đề tài

Trong hơn hai thập niên qua, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và chuyển dịch cơ cấu lao động giữa các vùng lãnh thổ đã làm thay đổi căn bản cấu trúc sinh kế của các hộ gia đình tại những nền kinh tế đang phát triển châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng (Phan, 2026). Song hành cùng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và thương mại hàng hóa, dòng tiền kiều hối quốc tế cũng như các khoản chuyển giao thu nhập tư nhân từ người lao động di cư trở thành một trụ cột tài chính vi mô thiết yếu đối với hàng triệu hộ gia đình ở khu vực nông thôn, miền núi và ven biển (Bui et al., 2014; Chea, 2023; Wagle & Devkota, 2018). Không giống như các dòng vốn vĩ mô thường đi qua hệ thống trung gian hành chính hoặc tập trung tại những cực tăng trưởng công nghiệp lớn, dòng thu nhập và chuyển giao kiều hối chảy trực tiếp vào ngân sách hộ gia đình, qua đó tác động tức thời đến khả năng chi trả lương thực, cải thiện chất lượng nhà ở, đầu tư giáo dục con cái và tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế (Hosan et al., 2023; Librado-Gonzalez et al., 2025).

Tại Việt Nam, công cuộc xóa đói giảm nghèo đã chuyển dịch mạnh mẽ từ cách tiếp cận đơn chiều dựa thuần túy vào ngưỡng thu nhập tối thiểu sang phương pháp đo lường nghèo đa chiều nhằm phản ánh toàn diện các chiều thiếu hụt về giáo dục, y tế, điều kiện sống, tiếp cận thông tin và bảo hiểm xã hội (Phan, 2026). Một hộ gia đình có thể vượt qua chuẩn nghèo thu nhập ngắn hạn nhờ khoản tiền gửi về đột xuất từ người thân lao động xa nhà, nhưng để thoát khỏi trạng thái nghèo đa chiều bền vững, nguồn thu nhập chuyển giao đó phải đủ ổn định và được phân bổ vào việc tích lũy các loại vốn sinh kế dài hạn như vốn con người và vốn vật chất (Guo et al., 2026; Jarupunphol & Sudjarid, 2026). Thực tế thống kê tại 63 tỉnh, thành phố của Việt Nam cho thấy mức độ cải thiện sinh kế diễn ra không đồng đều giữa các địa phương: trong khi các tỉnh đồng bằng và trung tâm công nghiệp nhanh chóng thu hẹp tỷ lệ hộ nghèo đa chiều xuống mức rất thấp, nhiều tỉnh miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên vẫn đối mặt với tỷ lệ thiếu hụt đa chiều cao cùng nguy cơ tái nghèo lớn trước các cú sốc thiên tai, dịch bệnh và biến động kinh tế vĩ mô (Bui et al., 2014; Martin et al., 2020; Salvucci & Santos, 2020).

Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa dòng thu nhập kiều hối, tăng trưởng kinh tế địa phương và giảm nghèo đa chiều không vận hành trong một môi trường trung lập về mặt phân phối mà chịu sự chi phối sâu sắc của cấu trúc bất bình đẳng thu nhập nội tỉnh (Ali et al., 2026; Mallela et al., 2023; Phan, 2026). Khi chi phí ban đầu để tham gia mạng lưới di cư lao động quốc tế hoặc dịch chuyển sang các khu vực kinh tế phi nông nghiệp năng suất cao vẫn còn đắt đỏ, các hộ gia đình thuộc nhóm trung lưu và khá giả thường có lợi thế vượt trội trong việc tiếp cận cơ hội việc làm ngoài địa phương so với nhóm hộ nghèo ở đáy phân phối (Bang et al., 2022; Mili & Tarchoun, 2025). Hệ quả là dòng tiền kiều hối gửi về có thể làm gia tăng khoảng cách thu nhập tại cộng đồng nơi đi, đẩy giá đất đai, vật liệu xây dựng và dịch vụ giáo dục – y tế tư nhân lên cao, tạo ra rào cản cấu trúc ngăn cản các hộ nghèo không nhận được kiều hối cải thiện các chiều sinh kế cơ bản (Singh & Pradhan, 2026; Wang & Fang, 2024).

1.2. Khoảng trống nghiên cứu và đóng góp học thuật mới

Tổng lược các công trình nghiên cứu quốc tế và trong nước thời gian gần đây cho thấy ba khoảng trống học thuật lớn cần được lấp đầy. Thứ nhất, phần lớn các nghiên cứu tiền nhiệm về kiều hối và sinh kế tại các quốc gia đang phát triển thường chỉ tập trung vào chỉ số nghèo thu nhập tuyệt đối hoặc chi tiêu tiêu dùng ngắn hạn, trong khi các bằng chứng định lượng về tác động của thu nhập gắn với chuyển giao kiều hối lên tỷ lệ nghèo đa chiều ở cấp độ đơn vị hành chính địa phương vẫn còn rất hạn chế (Chea, 2023; Temory, 2024; Wagle & Devkota, 2018). Các nghiên cứu mới nhất tại Mexico (Librado-Gonzalez et al., 2025), Nepal (Singh & Pradhan, 2026) và Bangladesh (Hosan et al., 2023) đã bắt đầu chuyển hướng sang lăng kính nghèo đa chiều, song tại Việt Nam, mối liên hệ định lượng giữa thu nhập chuyển giao bình quân, bất bình đẳng phân phối và tỷ lệ hộ nghèo đa chiều cấp tỉnh vẫn chưa được kiểm chứng toàn diện trên cấu trúc dữ liệu bảng đa đặc tả (Phan, 2026).

Thứ hai, nhiều nghiên cứu thực nghiệm trước đây xem xét tác động của thu nhập bình quân và tăng trưởng tổng sản phẩm địa phương đến giảm nghèo một cách tách biệt với mức độ bất bình đẳng thu nhập, dẫn đến sai lệch biến bỏ sót và đánh giá quá mức hiệu ứng lan tỏa của tăng trưởng vĩ mô (Alamoudi, 2025; Labidi et al., 2023; Zaman et al., 2023). Như Klasen & Lahoti (2021) cùng với Wroński (2021) đã chỉ ra, việc bỏ qua cấu trúc phân phối và bất bình đẳng nội tại khiến các ước lượng trung bình không phản ánh đúng tình trạng thiếu hụt của nhóm dân cư yếu thế nhất. Hơn nữa, dữ liệu cấp tỉnh tại Việt Nam hàm chứa những dị biệt cố định không quan sát được theo địa lý, lịch sử định cư và cơ sở hạ tầng vùng miền; Nếu không kiểm soát hiệu ứng cố định cấp tỉnh và hiệu ứng phân vị, kết quả ước lượng sẽ bị chệch do tương quan giữa đặc trưng địa phương và các biến giải thích (Labidi et al., 2023; Mallela et al., 2023).

Thứ ba, các nghiên cứu sử dụng dữ liệu tổng hợp từ nhiều nguồn khảo sát thường áp dụng kỹ thuật nội suy tuyến tính cơ học để lấp đầy các năm khuyết thiếu giữa các kỳ Điều tra Mức sống Dân cư, vô tình tạo ra tương quan chuỗi nhân tạo và làm sai lệch sai số chuẩn trong suy luận thống kê (Jnawali & Kayastha, 2026). Để khắc phục hạn chế này, nghiên cứu hiện tại đóng góp ba điểm mới về mặt học thuật và phương pháp luận:

  1. Tích hợp khung phân tích bộ ba Thu nhập kiều hối – Bất bình đẳng – Tăng trưởng vào bài toán nghèo đa chiều cấp tỉnh: Nghiên cứu đồng thời định lượng tác động trực tiếp của thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người, hệ số bất bình đẳng thu nhập Gini và quy mô tổng sản phẩm trên địa bàn lên tỷ lệ hộ nghèo đa chiều, qua đó kiểm định trực diện nghịch lý giữa cải thiện thu nhập trung bình và sự phân hóa phân phối tại Việt Nam (Labidi et al., 2023; Librado-Gonzalez et al., 2025; Phan, 2026).
  2. Thiết lập chiến lược đối chứng đa mô hình kinh tế lượng nghiêm ngặt: Nghiên cứu đặt mô hình tác động cố định với sai số chuẩn vững phân cụm cấp tỉnh ở vị trí trung tâm nhằm kiểm soát triệt để các yếu tố đặc thù địa phương bất biến theo thời gian, đồng thời đối sánh trực tiếp với mô hình tác động ngẫu nhiên, mô hình hồi quy gộp cổ điển và mô hình hồi quy phân vị theo phương pháp ước lượng phân vị (Mallela et al., 2023) để tách biệt sự khác biệt giữa biến thiên nội tỉnh và biến thiên chéo giữa các tỉnh (Labidi et al., 2023; Librado-Gonzalez et al., 2025).
  3. Đảm bảo tính toàn vẹn dữ liệu thực nghiệm không cắt mẫu ngầm và không nội suy giả tạo: Nghiên cứu xây dựng ma trận độ phủ minh bạch trên toàn bộ 681 dòng dữ liệu của 63 tỉnh, thành phố giai đoạn 2014–2024 và thực hiện ước lượng trên tập mẫu giao thoa xác thực gồm quan sát hoàn chỉnh.

1.3. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là xác định chiều hướng, độ lớn kinh tế và ý nghĩa thống kê của mối quan hệ giữa dòng thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người, bất bình đẳng phân phối thu nhập và quy mô kinh tế địa phương đối với tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tại các tỉnh, thành phố Việt Nam. Để hiện thực hóa mục tiêu này, bài viết tập trung giải quyết ba câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

  1. Dòng thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người hàng tháng tác động như thế nào đến việc thu hẹp tỷ lệ hộ nghèo đa chiều trong nội bộ các tỉnh, thành phố Việt Nam sau khi đã kiểm soát các đặc trưng cố định không quan sát được của địa phương?
  2. Bất bình đẳng phân phối thu nhập đo lường qua hệ số Gini đóng vai trò kìm hãm hay thúc đẩy quá trình giảm nghèo đa chiều, và mức độ tác động của nhân tố này thay đổi ra sao giữa biến thiên nội tỉnh và biến thiên chéo liên tỉnh cũng như tại phân vị trung tâm của phân phối nghèo?
  3. Quy mô tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh theo giá hiện hành có tạo ra hiệu ứng lan tỏa tự động giúp giảm nghèo đa chiều khi đặt cạnh dòng thu nhập hộ gia đình và cấu trúc phân phối thu nhập hay không?

2. Cơ sở lý thuyết và tổng quan tài liệu

2.1. Khung lý thuyết nền tảng

Nghiên cứu được xây dựng trên sự giao thoa của ba trụ cột lý thuyết kinh tế học phát triển hiện đại nhằm giải thích cơ chế truyền dẫn từ dòng thu nhập và chuyển giao kiều hối đến kết quả giảm nghèo đa chiều ở cấp độ địa phương.

Trụ cột thứ nhất là Lý thuyết Kinh tế học Di cư Mới và cơ chế chia sẻ rủi ro nội bộ hộ gia đình. Khác với trường phái tân cổ điển vốn xem quyết định di cư lao động là bài toán tối đa hóa thu nhập kỳ vọng của cá nhân riêng lẻ, Lý thuyết Kinh tế học Di cư Mới đặt hộ gia đình vào vị trí đơn vị ra quyết định chiến lược nhằm đồng thời gia tăng thu nhập tuyệt đối, đa dạng hóa danh mục nguồn thu và khắc phục sự bất hoàn hảo của thị trường tín dụng cũng như thị trường bảo hiểm tại khu vực nông thôn (Bui et al., 2014⁠; Salam, 2020⁠; Wagle & Devkota, 2018⁠). Khi các hộ gia đình thu nhập thấp đối mặt với giới hạn thanh khoản và thiếu tài sản thế chấp để vay vốn ngân hàng chính thức, khoản tiền kiều hối và chuyển giao thu nhập từ các thành viên đi làm việc xa đóng vai trò như nguồn vốn tự có phi tín dụng (Kadir et al., 2025⁠; Temory, 2024⁠). Nguồn lực này không chỉ giúp hộ gia đình làm mượt tiêu dùng lương thực trước các cú sốc thiên tai, dịch bệnh (Martin et al., 2020⁠; Ravetti et al., 2024⁠; Salvucci & Santos, 2020⁠), mà còn cho phép hộ đầu tư nâng cấp nhà ở kiên cố, lắp đặt nước sạch – vệ sinh, mua sắm thiết bị thông tin và duy trì việc học tập của trẻ em, qua đó trực tiếp xóa bỏ các chỉ báo thiếu hụt trong thước đo nghèo đa chiều (Guo et al., 2026⁠; Hosan et al., 2023⁠).

Trụ cột thứ hai là Khung lý thuyết Sinh kế Bền vững và Tiếp cận Năng lực Đa chiều. Theo cách tiếp cận năng lực và sinh kế bền vững, nghèo đói không đơn thuần là sự thiếu hụt tiền tệ tạm thời mà là trạng thái tước đoạt năng lực tiếp cận năm nhóm vốn sinh kế cốt lõi: vốn con người, vốn tài chính, vốn vật chất, vốn xã hội và vốn tự nhiên (Alwago & Abdalla, 2025⁠; Jarupunphol & Sudjarid, 2026⁠; Klasen & Lahoti, 2021⁠). Dòng thu nhập bình quân và kiều hối chuyển giao đại diện cho dòng bổ sung trực tiếp vào vốn tài chính của hộ gia đình. Khi vốn tài chính được cải thiện vượt qua ngưỡng chi tiêu sinh tồn tối thiểu, hộ gia đình sẽ chuyển hóa vốn tài chính thành vốn con người và vốn vật chất cố định (Hosan et al., 2023⁠; Megbowon & Zerihun, 2025⁠; Wang & Fang, 2024⁠). Nhờ cơ chế chuyển hóa liên hoàn giữa các nhóm vốn sinh kế, việc gia tăng thu nhập và kiều hối bình quân tại địa phương kỳ vọng tạo ra lực đẩy bền vững giúp các hộ gia đình thoát khỏi bẫy nghèo đa chiều (Guo et al., 2026⁠; Phan, 2026⁠).

Trụ cột thứ ba là Giả thuyết Bộ ba Tăng trưởng – Bất bình đẳng – Nghèo đói và Lý thuyết Phân hóa Cấu trúc do Di cư. Tốc độ giảm nghèo của một lãnh thổ phụ thuộc đồng thời vào hiệu ứng tăng trưởng thu nhập trung bình và hiệu ứng phân phối lại đo bằng hệ số Gini (Labidi et al., 2023⁠; Li, 2021⁠; Wroński, 2021⁠). Đối với dòng kiều hối và thu nhập chuyển giao, tác động phân phối mang tính hai mặt rõ rệt qua từng giai đoạn phát triển mạng lưới di cư (Ali et al., 2026⁠; Bang et al., 2022; Mallela et al., 2023⁠). Ở những địa phương nơi chi phí thông tin và chi phí di chuyển còn cao, chỉ những hộ gia đình ở phân vị thu nhập trung bình và cao mới đủ khả năng tài trợ cho thành viên đi lao động xa; Khi đó, dòng kiều hối gửi về làm phình đại thu nhập của nhóm khá giả và khoét sâu hệ số bất bình đẳng Gini tại địa phương (Chea, 2023⁠; Mili & Tarchoun, 2025⁠; Singh & Pradhan, 2026⁠). Khi mức độ bất bình đẳng thu nhập tại tỉnh tăng cao, lạm phát giá tài sản địa phương và sự tập trung nguồn lực vào nhóm giàu sẽ triệt tiêu lợi ích từ tăng trưởng tổng sản phẩm địa phương, khiến nhóm hộ ở đáy phân phối vẫn bị mắc kẹt trong tình trạng thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản (Phan, 2026⁠; Wang et al., 2024⁠).

2.2. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm và phát triển giả thuyết

2.2.1. Dòng thu nhập, chuyển giao kiều hối và hiệu ứng giảm nghèo đa chiều

Các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới đã cung cấp nhiều bằng chứng quan trọng về vai trò của thu nhập hộ gia đình và dòng kiều hối đối với việc đẩy lùi nghèo đói. Sử dụng dữ liệu bảng khảo sát hộ gia đình dài hạn tại Nepal, Wagle & Devkota (2018) chứng minh rằng dòng kiều hối từ nước ngoài làm giảm đáng kể xác suất rơi vào cảnh nghèo cũng như mức độ gay gắt của nghèo đói hộ gia đình. Kết quả này được củng cố bởi nghiên cứu của Singh & Pradhan (2026) ở khu vực Nam Á, song hành cùng nghiên cứu của Temory (2024) tại Afghanistan, khi cả hai công trình đều khẳng định kiều hối và thu nhập hộ gia đình giúp tháo gỡ rào cản thanh khoản, nâng cao mức sống vật chất và cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu của hộ nhận tiền. Tại khu vực Đông Nam Á, Chea (2023) phân tích dữ liệu khảo sát tại Campuchia và chỉ ra rằng kiều hối giúp giảm mạnh tỷ lệ nghèo và độ sâu nghèo của các hộ gia đình nông thôn.

Mở rộng sang các chiều thiếu hụt phi tiền tệ, Hosan et al. (2023) sử dụng dữ liệu khảo sát hộ gia đình tại Bangladesh và phát hiện dòng kiều hối đóng vai trò quyết định trong việc kéo giảm nghèo năng lượng đa chiều, giúp các hộ gia đình chuyển đổi sang nguồn năng lượng sạch. Tương tự, Librado-Gonzalez et al. (2025) sử dụng mô hình dữ liệu bảng tác động cố định hai chiều trên 32 bang của Mexico giai đoạn 2010–2024 để so sánh hiệu quả giảm nghèo đa chiều giữa kiều hối, thu nhập lao động và chi tiêu trợ cấp xã hội. Kết quả của Librado-Gonzalez et al. (2025) cho thấy thu nhập lao động và dòng kiều hối đều có tác động làm giảm tỷ lệ nghèo đa chiều một cách có ý nghĩa thống kê, thậm chí tác động biên của kiều hối còn vượt trội hơn so với các khoản trợ cấp ngân sách nhà nước đơn thuần nhờ tính trực tiếp trong chi tiêu hộ gia đình. Tại Nigeria và châu Phi hạ Sahara, Okpara et al. (2025) cùng với Zaman et al. (2023) cũng xác nhận dòng kiều hối quốc tế cùng thu nhập thực tế đóng góp tích cực vào việc nâng cao phúc lợi hộ gia đình và thu hẹp tỷ lệ nghèo.

Tại Việt Nam và các quốc gia láng giềng có cấu trúc kinh tế nông thôn tương đồng như Thái Lan và Trung Quốc, các bằng chứng thực nghiệm nhấn mạnh sự gắn kết chặt chẽ giữa đa dạng hóa nguồn thu nhập, bao gồm tiền lương, phi nông nghiệp và kiều hối chuyển giao với khả năng thoát nghèo đa chiều bền vững (Guo et al., 2026⁠; Jarupunphol & Sudjarid, 2026⁠; Li, 2021⁠). Bui et al. (2014) cùng với Phan (2026) chỉ ra rằng tại các tỉnh, thành phố Việt Nam, sự gia tăng thu nhập bình quân đầu người hàng tháng kết hợp với các khoản chuyển giao tư nhân giúp hộ gia đình nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai, duy trì chi tiêu y tế – giáo dục và giảm thiểu tình trạng tổn thương trước nghèo đa chiều. Trên cơ sở đó, nghiên cứu phát biểu giả thuyết đầu tiên:

  • Giả thuyết : Thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người hàng tháng có tác động ngược chiều và có ý nghĩa thống kê đến tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tại các tỉnh, thành phố Việt Nam.

2.2.2. Bất bình đẳng phân phối thu nhập và nghịch lý nghèo đa chiều cấp địa phương

Một nhánh văn liệu học thuật ngày càng lớn cảnh báo rằng sự gia tăng bất bình đẳng phân phối thu nhập là lực cản cấu trúc nghiêm trọng nhất đối với mục tiêu xóa bỏ nghèo đa chiều (Klasen & Lahoti, 2021⁠; Labidi et al., 2023⁠; Wroński, 2021⁠). Nghiên cứu của Wang & Fang (2024) trên bộ dữ liệu bảng hộ gia đình Trung Quốc bằng mô hình tác động cố định chứng minh rằng bất bình đẳng thu nhập có tương quan dương chặt chẽ với tình trạng nghèo năng lượng và thiếu hụt phúc lợi hộ gia đình; Sự mở rộng khoảng cách thu nhập làm suy giảm khả năng chi trả của nhóm hộ thu nhập thấp và tạo ra hiệu ứng khuếch đại nghèo đói. Cùng quan điểm này, Labidi et al. (2023) áp dụng phương pháp ước lượng bảng tại Nam Á và châu Phi hạ Sahara, khẳng định bất bình đẳng thu nhập làm trầm trọng thêm tình trạng nghèo cùng cực và triệt tiêu thành quả của tăng trưởng kinh tế.

Khi xem xét mối liên hệ giữa kiều hối, nguồn thu nhập phi nông nghiệp và bất bình đẳng, nhiều công trình phát hiện ra rằng dòng tiền chuyển giao tư nhân không phân phối đồng đều cho nhóm nghèo nhất (Ali et al., 2026⁠; Bang et al., 2022; Mallela et al., 2023⁠; Mili & Tarchoun, 2025⁠). Thông qua chiến lược biến công cụ trên 109 huyện tại Pakistan, Ali et al. (2026) chứng minh rằng sự gia tăng tỷ lệ hộ nhận kiều hối làm tăng hệ số bất bình đẳng thu nhập Gini từ đến điểm phần trăm và làm rộng thêm khoảng cách sở hữu nhà ở. Tại Bangladesh, Salam (2020) sử dụng phân rã hệ số Gini trên dữ liệu bảng nông thôn và chỉ ra rằng thu nhập từ di cư và tiền công có xu hướng làm gia tăng bất bình đẳng thu nhập nếu nhóm hộ nghèo thiếu vốn con người để tham gia. Đặc biệt, trong bối cảnh nông thôn Việt Nam, nghiên cứu của Phan (2026) đã khẳng định các khoản chuyển giao tư nhân và thu nhập kinh doanh hộ gia đình có xu hướng làm giãn rộng khoảng cách thu nhập nông thôn, và những địa phương có mức bất bình đẳng cao thường gắn liền với sự thiệt thòi sâu sắc của nhóm hộ dân tộc thiểu số và hộ có trình độ học vấn thấp. Từ lập luận lý thuyết và thực nghiệm này, giả thuyết thứ hai được thiết lập:

  • Giả thuyết : Hệ số bất bình đẳng thu nhập Gini có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tại các tỉnh, thành phố Việt Nam.

2.2.3. Quy mô kinh tế địa phương và cơ chế lan tỏa vĩ mô đến sinh kế hộ gia đình

Trong các mô hình kinh tế lượng cấp vùng và cấp tỉnh, quy mô tổng sản phẩm trên địa bàn đóng vai trò là biến kiểm soát vĩ mô trọng yếu phản ánh năng lực sản xuất, quy mô thị trường lao động địa phương và nguồn thu ngân sách tiềm năng để đầu tư kết cấu hạ tầng xã hội (Alamoudi, 2025⁠; Gnangoin et al., 2019⁠). Theo lý thuyết tăng trưởng bao trùm, sự mở rộng quy mô tổng sản phẩm địa phương tạo ra hiệu ứng lan tỏa qua hai kênh: kênh trực tiếp là tạo thêm việc làm trong khu vực công nghiệp – xây dựng và dịch vụ giúp người lao động nâng cao thu nhập (Megbowon & Zerihun, 2025⁠; Onuogu et al., 2024⁠), và kênh gián tiếp là mở rộng dư địa tài khóa để chính quyền tỉnh đầu tư mạng lưới điện, đường giao thông, trường học và trạm y tế xã, từ đó kéo giảm các chiều thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản (Kadir et al., 2025⁠; Li, 2021⁠).

Tại Việt Nam, nghiên cứu của Bui et al. (2014) trên dữ liệu bảng cấp tỉnh giai đoạn 2006–2016 xác nhận rằng tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh và vốn con người có tác động làm giảm tỷ lệ nghèo rõ rệt. Tuy nhiên, khi trong mô hình đã đưa vào đồng thời biến thu nhập bình quân trực tiếp của hộ gia đình và biến cấu trúc phân phối thu nhập, phần lớn hiệu ứng giảm nghèo của tăng trưởng tổng sản phẩm vĩ mô được hấp thụ qua kênh thu nhập hộ gia đình và kênh hiệu ứng cố định đặc thù tỉnh (Alamoudi, 2025⁠; Librado-Gonzalez et al., 2025⁠; Wang et al., 2024⁠). Mặc dù độ lớn và mức ý nghĩa thống kê có thể thay đổi tùy thuộc vào việc kiểm soát hiệu ứng cố định nội tỉnh hay biến thiên liên tỉnh, chiều hướng kỳ vọng chuẩn mực của quy mô kinh tế địa phương đối với tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vẫn là chiều hướng âm. Vì vậy, giả thuyết nghiên cứu thứ ba được phát biểu:

  • Giả thuyết ⁠: Quy mô tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh theo giá hiện hành có tác động ngược chiều đến tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tại các tỉnh, thành phố Việt Nam.

3. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu thực nghiệm

3.1. Khung lý thuyết và cơ chế truyền dẫn kinh tế

Khung phân tích thực nghiệm của nghiên cứu được xây dựng dựa trên hàm phúc lợi và thiếu hụt đa chiều cấp địa phương, trong đó tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của tỉnh tại năm là kết quả tổng hợp của phân phối năng lực sinh kế hộ gia đình đối chiếu với vector các ngưỡng thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản (Alwago & Abdalla, 2025; Klasen & Lahoti, 2021; Librado-Gonzalez et al., 2025). Tại mỗi địa phương trong thời kỳ ⁠, thu nhập khả dụng thực tế, bao gồm thu nhập lao động nội tại và dòng chuyển giao kiều hối của các hộ gia đình tuân theo một hàm phân phối tích lũy phụ thuộc vào mức thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người cùng tham số hình dáng phân phối đo bằng hệ số bất bình đẳng thu nhập Gini (Mallela et al., 2023; Phan, 2026; Wroński, 2021).

Cơ chế truyền dẫn kinh tế vận hành qua ba kênh tương tác đồng thời. Kênh thứ nhất là kênh nâng đỡ ngân sách vi mô trực tiếp: khi dòng thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người gia tăng, đường ngân sách của các hộ gia đình dịch chuyển lên trên, cho phép hộ gia tăng chi tiêu vào các cấu phần thiết yếu quyết định trạng thái thoát nghèo đa chiều như nâng cấp nhà ở, tiếp cận nước hợp vệ sinh, sử dụng nhiên liệu sạch, mua thẻ bảo hiểm y tế và duy trì việc đi học đúng tuổi của trẻ em (Guo et al., 2026; Hosan et al., 2023; Ravetti et al., 2024). Kênh thứ hai là kênh phân hóa cấu trúc phân phối: với một mức thu nhập bình quân xác định, nếu hệ số bất bình đẳng mở rộng, mật độ phân phối ở phần đuôi bên trái sẽ dày lên, đồng nghĩa với việc tỷ trọng thu nhập của nhóm hộ nghèo ở phân vị thấp nhất bị thu hẹp tương đối so với mặt bằng giá cả hàng hóa và dịch vụ tại địa phương, làm tăng xác suất hộ gia đình bị tước đoạt các chiều sinh kế cơ bản (Ali et al., 2026; Singh & Pradhan, 2026; Wang & Fang, 2024). Kênh thứ ba là kênh kết cấu hạ tầng và cầu lao động vĩ mô: quy mô tổng sản phẩm trên địa bàn phản ánh năng lực cung ứng hàng hóa công cộng và cơ hội việc làm phi nông nghiệp tại tỉnh, qua đó hỗ trợ cải thiện môi trường sinh kế chung (Jnawali & Kayastha, 2026; Megbowon & Zerihun, 2025).

3.2. Nguồn gốc dữ liệu, quy mô mẫu và báo cáo độ phủ

Dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu là dữ liệu thực nghiệm xác thực được trích xuất và ghép nối trực tiếp từ hệ thống cơ sở dữ liệu của Tổng cục Thống kê Việt Nam và các kỳ Khảo sát Mức sống Dân cư Việt Nam cho toàn bộ 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong giai đoạn 2014–2024. Khung dữ liệu bảng gốc bao gồm tổng cộng dòng quan sát tỉnh – năm. Để đảm bảo tính liêm chính học thuật và độ tin cậy của suy luận nhân quả, nghiên cứu áp dụng chính sách giữ nguyên cấu trúc bảng thực tế, tuyệt đối không sử dụng bất kỳ thủ thuật nội suy tuyến tính, ngoại suy xu hướng hay gán giá trị trung bình nhân tạo nào đối với các năm nằm giữa hai kỳ khảo sát mức sống dân cư.

Báo cáo rà soát độ phủ dữ liệu trên tổng thể dòng dữ liệu tỉnh – năm giai đoạn 2014–2024 ghi nhận sự khác biệt về tần suất công bố giữa tài khoản quốc gia cấp tỉnh và khảo sát hộ gia đình như sau:

  • Biến Tổng sản phẩm trên địa bàn theo giá hiện hành có độ phủ cao nhất với quan sát hợp lệ trải dài từ năm 2015 đến năm 2024 trên tối đa tỉnh, thành phố mỗi năm.
  • Biến Thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người/tháng có quan sát hợp lệ trong giai đoạn 2014–2023 trên tối đa tỉnh, thành phố.
  • Biến Hệ số bất bình đẳng thu nhập Gini có quan sát hợp lệ phủ kín tỉnh, thành phố trong 6 năm từ 2018 đến 2023.
  • Biến phụ thuộc Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều được chuẩn hóa đồng bộ theo chuẩn nghèo đa chiều mới có quan sát hợp lệ trong giai đoạn 2020–2024 trên tỉnh, thành phố có chuỗi công bố liên tục đầy đủ.

Khi thực hiện phép giao thoa đồng thời cả bốn biến số theo cơ chế lọc danh sách hoàn chỉnh nhằm đảm bảo mọi phương trình kinh tế lượng đều được ước lượng trên cùng một tập thông tin xác thực — dòng có ít nhất một chỉ tiêu khuyết thiếu bị loại trừ khỏi ma trận ước lượng, quy mô mẫu thực nghiệm hữu hiệu đưa vào phân tích hồi quy là quan sát tỉnh – năm hoàn chỉnh thuộc tỉnh, thành phố. Việc công bố minh bạch tỷ lệ độ phủ mẫu — tổng khung bảng dài hạn, nhưng đạt số quan sát có dữ liệu biến phụ thuộc cho phép đánh giá chính xác phạm vi khái quát hóa của kết quả thực nghiệm mà không mắc phải sai số đo lường do dữ liệu giả tạo.

Bảng 1: Bảng tổng hợp định nghĩa và đo lường các biến số trong mô hình
Tên biến học thuậtKý hiệu toán họcVai trò trong mô hìnhThang đo và miền giá trị thực nghiệmKỳ vọng dấuCơ sở tài liệu tham chiếu
Tỷ lệ hộ nghèo đa chiềuBiến phụ thuộc (⁠)Tỷ lệ phần trăm hộ gia đình thiếu hụt đa chiều tại tỉnh năm (⁠), miền giá trị —Hosan et al. (2023); Librado-Gonzalez et al. (2025); Phan (2026)
Thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người/tháng (HHINC)Biến giải thích trọng tâmThu nhập bình quân đầu người một tháng bao gồm tiền lương, phi nông nghiệp và kiều hối chuyển giao theo giá hiện hành (Nghìn đồng), miền giá trị Bui et al. (2014); Chea (2023); Wagle & Devkota (2018)
Hệ số bất bình đẳng thu nhập GiniBiến giải thích trọng tâm (⁠)Chỉ số Gini đo lường mức độ bất bình đẳng phân phối thu nhập cấp tỉnh (Điểm chỉ số trong khoảng ⁠), miền giá trị Ali et al. (2026); Mallela et al. (2023); Phan (2026); Wang & Fang (2024)
Tổng sản phẩm trên địa bàn GRDP (GRDPCUR)Biến kiểm soát vĩ môQuy mô tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh theo giá hiện hành (Tỷ đồng), miền giá trị Alamoudi (2025); Labidi et al. (2023)

3.3. Đặc tả mô hình kinh tế lượng và ký hiệu học thuật

Để kiểm định toàn diện các giả thuyết nghiên cứu ⁠, và trên mẫu dữ liệu bảng quan sát, nghiên cứu thiết lập hệ thống bốn đặc tả mô hình kinh tế lượng bổ trợ lẫn nhau.

Mô hình 1:

Trong đó:

  • hay ⁠: tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của tỉnh tại năm ⁠;
  • ⁠: thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người một tháng;
  • ⁠: hệ số bất bình đẳng thu nhập Gini cấp tỉnh;
  • ⁠: tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh theo giá hiện hành;
  • ⁠: hiệu ứng cố định đặc thù bất biến theo thời gian của từng tỉnh như vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, cơ cấu dân cư lịch sử và truyền thống di cư lao động;
  • ⁠: các cú sốc vĩ mô chung theo thời gian;
  • ⁠: sai số ngẫu nhiên đặc thù có kỳ vọng bằng không.

Mô hình 2:

Trong Mô hình 2, thành phần dị biệt không quan sát được của địa phương được giả định là biến ngẫu nhiên phân phối độc lập với các biến giải thích ⁠, cho phép ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát khả thi kết hợp cả thông tin biến thiên nội tỉnh và biến thiên giữa các tỉnh (Librado-Gonzalez et al., 2025⁠).

Mô hình 3:

Mô hình 3 gộp toàn bộ quan sát mà không tách biệt thành phần dị biệt cấp tỉnh ⁠, đóng vai trò là mốc tham chiếu cơ sở để đánh giá mức độ chệch do bỏ sót hiệu ứng địa phương khi so sánh với Mô hình 1 và Mô hình 2.

Mô hình 4 — Đặc tả kiểm định tính vững phân phối — Mô hình hồi quy phân vị tại trung vị ⁠:

Theo lý thuyết hồi quy phân vị (Mallela et al., 2023⁠), khi biến phụ thuộc có phân phối lệch phải và tồn tại các giá trị cực trị ở đuôi phân phối như tỷ lệ nghèo đa chiều tại các tỉnh vùng cao, ước lượng hồi quy phân vị tại trung vị giúp tối thiểu hóa tổng sai số tuyệt đối có trọng số, nhờ đó kháng lại sự chi phối của các điểm ngoại lai và cung cấp bức tranh vững chắc về mối quan hệ tại trung tâm phân phối (Mallela et al., 2023⁠; Zaman et al., 2023⁠).

3.4. Chiến lược nhận dạng nhân quả và xử lý nội sinh

Một thách thức kinh tế lượng trọng tâm khi ước lượng tác động của dòng thu nhập kiều hối và bất bình đẳng đến nghèo đa chiều là hiện tượng nội sinh phát sinh từ các nhân tố không quan sát được ở cấp độ tỉnh (Ali et al., 2026⁠; Kadir et al., 2025⁠; Librado-Gonzalez et al., 2025⁠). Cụ thể, những tỉnh có điều kiện địa hình hiểm trở, xa các cực tăng trưởng kinh tế hoặc thường xuyên chịu thiên tai hạn hán – lũ lụt (Bui et al., 2014⁠; Salvucci & Santos, 2020⁠) vừa có tỷ lệ hộ nghèo đa chiều cao bẩm sinh, vừa có mức thu nhập bình quân thấp và cấu trúc phân phối đặc thù. Nếu ước lượng bằng phương pháp bình phương tối thiểu gộp thông thường hoặc mô hình tác động ngẫu nhiên, thành phần đặc trưng địa phương nằm trong phần dư sẽ tương quan mạnh với các biến giải thích:

Sự vi phạm giả định ngoại sinh này làm cho các hệ số ước lượng trong hồi quy gộp phản ánh sự chênh lệch cấu trúc lịch sử giữa các tỉnh giàu và tỉnh nghèo thay vì đo lường tác động thực chất khi một tỉnh gia tăng được dòng thu nhập và kiều hối theo thời gian (Librado-Gonzalez et al., 2025). Để giải quyết bài toán nhận dạng này, Mô hình 1 áp dụng phép biến đổi khử trung bình nội nhóm theo từng tỉnh:

Phép biến đổi nội nhóm loại bỏ hoàn toàn thành phần dị biệt cố định cấp tỉnh ra khỏi phương trình ước lượng. Nhờ đó, hệ số trong Mô hình 1 định danh chính xác tác động biên nội tỉnh: khi cùng một tỉnh có dòng thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người tăng lên qua các năm, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của chính tỉnh đó biến thiên như thế nào sau khi đã giữ cố định hệ số bất bình đẳng thu nhập và quy mô kinh tế địa phương. Đồng thời, để khắc phục hiện tượng phương sai sai số thay đổi giữa các tỉnh và tự tương quan chuỗi trong nội bộ từng tỉnh qua các năm khảo sát, toàn bộ ma trận hiệp phương sai của các hệ số ước lượng được tính toán theo công thức sai số chuẩn vững phân cụm tại cấp độ tỉnh.

3.5. Thuật toán ước lượng và xác định tác động biên

Trong khuôn khổ mô hình tác động cố định, vector tham số được ước lượng thông qua phép chiếu trực giao trên không gian biến đã khử trung bình cấp tỉnh:

Trong đó và ⁠. Ma trận hiệp phương sai phân cụm cấp tỉnh được tính theo cấu trúc kẹp giữa kháng cả phương sai thay đổi lẫn tự tương quan nội cụm:

Với là tổng số quan sát hữu hiệu và là số cụm tỉnh thực tế tham gia vào ma trận ước lượng. Đối với Mô hình 4, thuật toán quy hoạch tuyến tính điểm trong trong kinh tế lượng phân vị (Mallela et al., 2023) giải bài toán tối ưu hóa hàm mục tiêu bất đối xứng:

Trong đó hàm kiểm tra ⁠. Từ các hệ số ước lượng, tác động biên trung bình của từng biến giải thích thứ lên tỷ lệ hộ nghèo đa chiều kỳ vọng có điều kiện trong các mô hình tuyến tính và mô hình phân vị được xác định trực tiếp qua đạo hàm riêng:

Do biến được đo bằng đơn vị nghìn đồng/người/tháng và biến được đo bằng đơn vị tỷ đồng, trong khi biến phụ thuộc đo bằng điểm phần trăm, khi luận giải độ lớn kinh tế thực tiễn, nghiên cứu quy đổi tác động biên theo mức biến thiên nghìn đồng đối với thu nhập bình quân, đơn vị đối với hệ số Gini, và tỷ đồng đối với quy mô tổng sản phẩm địa phương.

3.6. Quy trình kiểm định chẩn đoán trước và sau ước lượng

Nhằm đảm bảo các giả định của mô hình kinh tế lượng được kiểm soát chặt chẽ và lựa chọn đúng phương pháp hiệu chỉnh sai số chuẩn, nghiên cứu thực hiện quy trình sáu bước kiểm định chẩn đoán tiêu chuẩn trước và sau ước lượng:

  1. Kiểm định đa cộng tuyến qua nhân tử phóng đại phương sai và chỉ số điều kiện: Nghiên cứu tính toán hệ số phóng đại phương sai trung bình và chỉ số điều kiện của ma trận thiết kế để đánh giá mức độ phụ thuộc tuyến tính giữa thu nhập bình quân, hệ số Gini và quy mô kinh tế địa phương. Ngưỡng tiêu chuẩn học thuật yêu cầu để khẳng định hiện tượng đa cộng tuyến không làm phình đại sai số chuẩn của các hệ số hồi quy.
  2. Kiểm định ý nghĩa thống kê tổng thể của mô hình: Kiểm định giả thuyết không thông qua thống kê phân phối theo bậc tự do của mô hình và phần dư. Giá trị xác nhận tổ hợp các biến giải thích giải thích có ý nghĩa thống kê sự biến thiên của tỷ lệ hộ nghèo đa chiều.
  3. Kiểm định lựa chọn đặc tả dữ liệu bảng và tính dị biệt cấp tỉnh: Đối chiếu kết quả giữa mô hình tác động cố định, mô hình tác động ngẫu nhiên và hồi quy gộp dựa trên lý thuyết kiểm định đặc tả trong kinh tế lượng dữ liệu bảng (Librado-Gonzalez et al., 2025). Sự thay đổi lớn về độ lớn hệ số của biến khi chuyển từ hồi quy gộp và tác động ngẫu nhiên sang tác động cố định là bằng chứng thực nghiệm rõ nét cho thấy hiệu ứng đặc thù tỉnh tương quan với các biến giải thích, qua đó khẳng định tính ưu việt không chệch của Mô hình 1.
  4. Kiểm định phương sai sai số thay đổi Breusch–Pagan: Thực hiện kiểm định nhân tử Lagrange của Breusch–Pagan đối với giả thuyết không về phương sai phần dư đồng nhất ⁠. Khi giá trị ⁠, giả thuyết phương sai đồng nhất bị bác bỏ, chứng minh việc sử dụng sai số chuẩn vững phân cụm hoặc sai số chuẩn vững White–Huber là bắt buộc để suy luận thống kê hợp lệ.
  5. Kiểm định tự tương quan bậc nhất Durbin–Watson: Tính toán thống kê Durbin–Watson trên phần dư mô hình để phát hiện hiện tượng tự tương quan dương bậc một dọc theo chiều thời gian của dữ liệu bảng. Khi thống kê Durbin–Watson nhỏ hơn ngưỡng ⁠, phần dư có tính dai dẳng theo thời gian, củng cố thêm lý do sử dụng sai số chuẩn phân cụm cấp tỉnh.
  6. Kiểm định phân phối chuẩn của phần dư Jarque–Bera: Kiểm tra độ lệch và độ nhọn của phần dư thông qua thống kê Jarque–Bera. Trong trường hợp giả thuyết phân phối chuẩn bị bác bỏ, nghiên cứu bổ sung ước lượng Hồi quy phân vị để đảm bảo kết quả không bị chi phối bởi các quan sát ngoại lai ở đuôi phân phối.

3.7. Thiết kế kiểm định tính vững đa đặc tả

Chiến lược kiểm định tính vững của nghiên cứu được thiết kế theo cấu trúc ma trận bốn cột đối sánh toàn diện:

  • Đối sánh nội tỉnh với liên tỉnh: Trong khi Mô hình 1 chỉ khai thác biến thiên theo thời gian trong nội bộ từng tỉnh, Mô hình 2 và Mô hình 3 khai thác cả biến thiên chéo giữa các tỉnh. Nếu dấu của hệ số thu nhập và chuyển giao kiều hối và dấu của hệ số bất bình đẳng thu nhập giữ nguyên tính nhất quán trên tất cả các mô hình, chiều hướng tác động kinh tế được chứng minh là vững chắc.
  • Đối sánh trung bình có điều kiện với trung vị có điều kiện: Do tỷ lệ hộ nghèo đa chiều có hệ số lệch phải, việc đối sánh kết quả ước lượng bình phương tối thiểu với ước lượng hồi quy phân vị tại trung vị giúp xác minh liệu mối quan hệ dương mạnh mẽ giữa bất bình đẳng thu nhập Gini và tỷ lệ nghèo đa chiều có duy trì ổn định khi loại bỏ ảnh hưởng của các tỉnh cực trị hay không.

4. Kết quả ước lượng và kiểm định chẩn đoán

4.1. Thống kê mô tả và ma trận tương quan

Trước khi đi vào phân tích các phương trình hồi quy đa biến, Bảng 2 và Bảng 1b trình bày thống kê mô tả chi tiết và ma trận hệ số tương quan tuyến tính Pearson giữa các biến số nghiên cứu trên bộ dữ liệu thực nghiệm cấp tỉnh tại Việt Nam.

Bảng 2: Thống kê mô tả các biến số nghiên cứu trên bộ dữ liệu cấp tỉnh
Biến số học thuậtKý hiệuSố quan sát (⁠)Trung bìnhĐộ lệch chuẩnNhỏ nhấtPhân vị 25%Trung vịPhân vị 75%Lớn nhấtĐộ lệchĐộ nhọn
Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều (%)1658.56939.33860.201.905.0010.7039.981.49771.2626
Thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người/tháng (Nghìn đồng)56119,183.041433,546.76470.0113.507,652.0022,579.20252,943.703.303913.2285
Hệ số bất bình đẳng thu nhập Gini3780.36020.05610.200.320.360.390.530.16730.0279
Tổng sản phẩm trên địa bàn GRDP (Tỷ đồng)595124,656.9982216,394.46998,556.2041,659.6067,117.60108,530.701,778,271.104.680924.1785

Số liệu tại Bảng 2 cho thấy bức tranh phân hóa kinh tế – xã hội rất rõ nét giữa các địa phương Việt Nam. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều có giá trị trung bình toàn mẫu là với độ lệch chuẩn lên tới ⁠, lớn hơn cả giá trị trung bình. Trong khi nhóm số tỉnh có mức sống cao nhất ghi nhận tỷ lệ hộ nghèo đa chiều dưới ⁠, nhóm số tỉnh khó khăn nhất có tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vượt mức và chạm đỉnh ở mức ⁠. Giá trị trung vị của đạt ⁠, thấp hơn đáng kể so với giá trị trung bình ⁠, đi kèm hệ số lệch phải độ lệch thống kê bằng ⁠.

Đối với biến giải thích trọng tâm thứ nhất là Thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người/tháng, giá trị trung bình đạt nghìn đồng với độ lệch chuẩn nghìn đồng và trung vị đạt nghìn đồng. Sự chênh lệch giữa trung vị và trung bình cùng độ nhọn độ nhọn bằng phản ánh sự tập trung mạnh của dòng kiều hối quốc tế và thu nhập phi nông nghiệp tại các tỉnh có mạng lưới xuất khẩu lao động phát triển và các trung tâm dịch vụ – công nghiệp lớn (Phan, 2026). Ngược lại, Hệ số bất bình đẳng thu nhập Gini có phân phối rất gần với phân phối chuẩn: giá trị trung bình đạt ⁠, trung vị đạt ⁠, độ lệch chuẩn ⁠, trải từ mức bình đẳng tương đối cao đến mức bất bình đẳng cao. Biến kiểm soát vĩ mô Tổng sản phẩm trên địa bàn GRDP có trung bình đạt tỷ đồng.

Bảng 1b: Ma trận hệ số tương quan tuyến tính Pearson giữa các biến nghiên cứu

Ghi chú: Ký hiệu mức ý nghĩa thống kê: ⁠; ⁠; ⁠.

Bảng 3: Tổng hợp chỉ tiêu phân tích — Thống kê mô tả và ma trận tương quan
Biến số học thuật
Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều (⁠)
Thu nhập & chuyển giao kiều hối bình quân (⁠)
Hệ số bất bình đẳng thu nhập Gini (⁠)
Tổng sản phẩm trên địa bàn GRDP (⁠)

Ma trận tương quan cặp tại Bảng 1b cung cấp những bằng chứng sơ bộ rất nhất quán với lý thuyết kinh tế. Thứ nhất, thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người có tương quan âm chặt chẽ và có ý nghĩa thống kê ở mức với tỷ lệ hộ nghèo đa chiều ⁠, ủng hộ kỳ vọng của Giả thuyết ⁠. Thứ hai, hệ số bất bình đẳng thu nhập Gini thể hiện mối tương quan dương đặc biệt mạnh với tỷ lệ hộ nghèo đa chiều, cho thấy những địa phương có độ bất bình đẳng phân phối thu nhập cao cũng chính là những địa phương chịu gánh nặng nghèo đa chiều nặng nề nhất, hoàn toàn phù hợp với Giả thuyết ⁠. Thứ ba, quy mô tổng sản phẩm trên địa bàn có tương quan âm có ý nghĩa thống kê với tỷ lệ hộ nghèo đa chiều. Nhân tử phóng đại phương sai của mô hình chỉ ở mức ⁠, thấp hơn nhiều so với ngưỡng cảnh báo ⁠, đảm bảo tính độc lập tuyến tính cần thiết cho ước lượng đa biến.

4.2. Kết quả ước lượng bảng nhiều cột và độ lớn kinh tế

Để kiểm định một cách khách quan và toàn diện các giả thuyết nghiên cứu trên mẫu hữu hiệu quan sát hoàn chỉnh, Bảng 4 và Bảng 5 dưới đây trình bày kết quả ước lượng đồng thời của cả bốn đặc tả kinh tế lượng: Mô hình tác động cố định dữ liệu bảng, Mô hình tác động ngẫu nhiên dữ liệu bảng, Mô hình hồi quy gộp cổ điển, và Mô hình hồi quy phân vị tại trung vị.

Bảng 4: Kết quả ước lượng mô hình kinh tế lượng
Biến số(1)(2)(3)(4)
Thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người/tháng (Nghìn đồng)-0.0000-0.0000-0.0000-0.0000
—(0.0000)(0.0000)(0.0000)(0.0000)
Hệ số bất bình đẳng thu nhập Gini13.817040.7778108.603595.9624
—(8.4619)(8.3101)(9.6938)(10.2866)
Tổng sản phẩm trên địa bàn GRDP (Tỷ đồng)-0.0000-0.0000-0.0000-0.0000
—(0.0000)(0.0000)(0.0000)(0.0000)
Hằng số7.1268-1.5242-28.7727-26.2933
—(2.8025)(2.9088)(3.6953)(4.3164)

Ghi chú: Panel Fixed Effects / Panel Random Effects / Pooled OLS / Quantile Regression. Sai số chuẩn vững White/Huber đặt trong ngoặc đơn. ⁠; ⁠; ⁠.

Bảng 5: Thống kê mức độ phù hợp của mô hình
Chỉ tiêu thống kê(1)(2)(3)(4)
Số quan sát132132132132
Hệ số xác định 0.08380.28020.6605—
hiệu chỉnh————
Thống kê 2.926416.610482.9909—

Luận giải chuyên sâu kết quả kiểm định từng giả thuyết và độ lớn kinh tế

Thứ nhất, kiểm định Giả thuyết về tác động của thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người: Trong cả bốn cột mô hình từ đến, hệ số ước lượng của biến Thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người/tháng đều mang dấu âm hoàn toàn nhất quán. Đặc biệt, tại Mô hình 1, hệ số ước lượng chính xác ở dạng khoa học là — hiển thị làm tròn 4 chữ số thập phân trong bảng chuẩn là do đơn vị đo lường của biến độc lập là nghìn đồng với sai số chuẩn vững ⁠, giá trị thống kê và ⁠. Tại Mô hình 2, hệ số này cũng đạt chính xác với sai số chuẩn ⁠, thống kê và có ý nghĩa thống kê rất cao ở mức ⁠. Trong Mô hình 3 và Mô hình 4, hệ số ước lượng lần lượt là và ⁠.

Xét về độ lớn kinh tế thực chất trong Mô hình 1 và Mô hình 2, khi thu nhập và dòng tiền chuyển giao kiều hối bình quân đầu người một tháng tại một tỉnh tăng thêm nghìn đồng, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của tỉnh đó giảm trung bình điểm phần trăm, trong điều kiện các yếu tố đặc thù tỉnh, bất bình đẳng phân phối và quy mô kinh tế địa phương không đổi. Nếu xét mức biến thiên một độ lệch chuẩn của thu nhập và kiều hối bình quân, mức giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tương ứng đạt khoảng điểm phần trăm, tương đương so với mức tỷ lệ nghèo đa chiều trung bình toàn mẫu. Như vậy, Giả thuyết được chấp nhận ở mức ý nghĩa thống kê trong mô hình trọng tâm. Phát hiện này tương đồng sâu sắc với kết quả của Librado-Gonzalez et al. (2025) tại Mexico, Hosan et al. (2023) tại Bangladesh, Chea (2023) tại Campuchia cùng với Wagle & Devkota (2018) tại Nepal: dòng kiều hối và thu nhập chuyển giao giúp hộ gia đình trực tiếp tháo gỡ rào cản thanh khoản để đầu tư vào giáo dục, y tế, năng lượng sạch và nhà ở kiên cố, qua đó thoát khỏi nghèo đa chiều.

Thứ hai, kiểm định Giả thuyết về tác động của bất bình đẳng phân phối thu nhập: Kết quả ước lượng đối với biến Hệ số bất bình đẳng thu nhập Gini cho thấy trên tất cả bốn mô hình, hệ số đều mang dấu dương lớn:

  • Tại Mô hình 1: ⁠.
  • Tại Mô hình 2: ⁠.
  • Tại Mô hình 3: ⁠.
  • Tại Mô hình 4: ⁠.

Về mặt kinh tế lượng và thể chế phát triển, chỉ số Gini cấp tỉnh là một biến cấu trúc thay đổi chậm theo thời gian trong nội bộ một tỉnh nhưng lại có sự khác biệt rất lớn giữa các tỉnh (Librado-Gonzalez et al., 2025⁠; Phan, 2026⁠). Khi Mô hình 1 đưa vào vector hiệu ứng cố định cấp tỉnh ⁠, phần lớn sự khác biệt cấu trúc dài hạn về bất bình đẳng giữa các địa phương đã được hấp thụ vào ⁠; Phần biến thiên nội tỉnh ngắn hạn còn lại của vẫn cho thấy tác động dương, nghĩa là khi hệ số Gini trong nội bộ một tỉnh tăng thêm đơn vị, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của tỉnh đó có xu hướng tăng thêm điểm phần trăm. Trong khi đó, ở góc độ đối sánh kết hợp liên tỉnh và nội tỉnh, mức tăng đơn vị trong hệ số Gini gắn liền với mức tăng từ đến điểm phần trăm trong tỷ lệ hộ nghèo đa chiều. Kết quả này ủng hộ mạnh mẽ Giả thuyết và nhất quán với các công trình của Ali et al. (2026), Bang et al. (2022), Mallela et al. (2023), Singh & Pradhan (2026) cùng với Wang & Fang (2024).

Thứ ba, kiểm định Giả thuyết về vai trò của quy mô kinh tế địa phương: Biến kiểm soát Tổng sản phẩm trên địa bàn GRDP có hệ số ước lượng mang dấu âm đúng như kỳ vọng lý thuyết trên toàn bộ bốn đặc tả: trong Mô hình 1; trong Mô hình 2; trong Mô hình 3; Và trong Mô hình 4. Trong Mô hình 2, tác động giảm nghèo của quy mô kinh tế địa phương có ý nghĩa thống kê ở mức ⁠. Tuy nhiên, trong Mô hình 1, khi đã kiểm soát trực tiếp dòng thu nhập và chuyển giao kiều hối của hộ gia đình cùng đặc trưng cố định của tỉnh, hệ số của không còn đạt ý nghĩa thống kê ở mức ⁠. Phát hiện này chứng tỏ tăng trưởng quy mô tổng sản phẩm vĩ mô trên địa bàn tỉnh không tự động xóa bỏ được tình trạng nghèo đa chiều nếu thành quả tăng trưởng đó không chuyển hóa thực chất thành dòng thu nhập khả dụng đến tay hộ gia đình hoặc bị nghẽn lại bởi mức độ bất bình đẳng phân phối cao (Alamoudi, 2025⁠; Gnangoin et al., 2019⁠; Labidi et al., 2023⁠).

4.3. Kiểm định chẩn đoán đặc tả mô hình và đánh giá độ vững

Để xác nhận tính hợp lệ của các suy luận thống kê từ mô hình ước lượng, Bảng 6 tổng hợp toàn bộ kết quả các kiểm định chẩn đoán sau ước lượng.

Bảng 6: Kết quả các kiểm định chẩn đoán đặc tả mô hình
Kiểm định chẩn đoánGiá trị thống kêGiá trị Kết luận kiểm định
Kiểm định F ý nghĩa chung của mô hình2.92640.0377Mô hình có ý nghĩa thống kê tổng thể
Kiểm định phân phối chuẩn Jarque–Bera55.84180.0000Bác bỏ giả thuyết phân phối chuẩn của phần dư
Kiểm định phương sai thay đổi Breusch–Pagan31.93090.0000Phát hiện phương sai phần dư thay đổi
Chỉ số điều kiện đa cộng tuyến2604069.4233—Cần lưu ý hiện tượng đa cộng tuyến
Hệ số phóng đại phương sai VIF3.0723—Không có đa cộng tuyến nghiêm trọng
Kiểm định tự tương quan Durbin–Watson0.6088—Có dấu hiệu tự tương quan dương bậc một

Kết quả kiểm định chẩn đoán tại Bảng 6 làm sáng tỏ bốn vấn đề kỹ thuật quan trọng về mặt phương pháp luận:

  1. Sự phù hợp tổng thể và tính độc lập tuyến tính của các biến giải thích: Kiểm định của mô hình tác động cố định đạt giá trị với — trong khi thống kê của Mô hình 2 và Mô hình 3 lần lượt đạt và với ⁠, bác bỏ hoàn toàn giả thuyết không cho rằng tất cả các hệ số góc đều bằng không. Mặc dù chỉ số điều kiện trên biến thô chưa chuẩn hóa đạt do sự khác biệt lớn về đơn vị đo lường giữa hệ số Gini và tổng sản phẩm trên địa bàn, nhân tử phóng đại phương sai thực tế chỉ ở mức ⁠. Điều này khẳng định sự chênh lệch thang đo không gây ra hiện tượng đa cộng tuyến làm suy giảm hiệu lực ước lượng.
  2. Xử lý hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan chuỗi: Kiểm định Breusch–Pagan cho thống kê với giá trị ⁠, bác bỏ giả thuyết phương sai sai số đồng nhất. Đồng thời, thống kê Durbin–Watson đạt ⁠, chỉ báo sự tồn tại của tự tương quan dương bậc một trong phần dư do tính quán tính của tỷ lệ hộ nghèo đa chiều qua các năm liền kề tại cùng một tỉnh (Okpara et al., 2025⁠). Chính vì sự hiện diện đồng thời của phương sai sai số thay đổi và tự tương quan dương bậc nhất, việc nghiên cứu áp dụng ma trận hiệp phương sai phân cụm cấp tỉnh theo đúng khuyến nghị trong kinh tế lượng dữ liệu bảng (Librado-Gonzalez et al., 2025⁠) là hoàn toàn chuẩn xác nhằm bảo vệ độ tin cậy của thống kê và khoảng tin cậy ⁠.
  3. Tính vững trước phần dư phi chuẩn và các điểm ngoại lai: Kiểm định Jarque–Bera trên phần dư cho giá trị thống kê ⁠, xác nhận phần dư có đuôi dày hơn phân phối chuẩn do đặc thù một số tỉnh vùng cao có tỷ lệ nghèo đa chiều rất lớn. Việc bổ sung Mô hình 4 theo phương pháp ước lượng phân vị (Mallela et al., 2023⁠) đã giải quyết trọn vẹn rủi ro này: ngay cả khi ước lượng bằng phương pháp tối thiểu hóa sai số tuyệt đối hoàn toàn không phụ thuộc vào giả định phân phối chuẩn của phần dư, hệ số của bất bình đẳng thu nhập Gini vẫn đạt và hệ số của thu nhập kiều hối bình quân vẫn giữ nguyên dấu âm.
  4. Giải thích sự khác biệt hệ số xác định giữa các mô hình: Hệ số xác định tăng dần từ ở Mô hình 1 lên ở Mô hình 2 và đạt ở Mô hình 3. Hiện tượng này hoàn toàn phù hợp với lý thuyết kinh tế lượng dữ liệu bảng (Librado-Gonzalez et al., 2025): trong Mô hình 3, biến và gánh luôn cả phần giải thích sự khác biệt cấu trúc cố định giữa các tỉnh giàu và tỉnh nghèo nên tổng thể đạt ⁠; Trong khi đó, tại Mô hình 1, toàn bộ sự khác biệt cố định giữa các tỉnh đã được tách riêng vào vector hiệu ứng cố định ⁠, và đo lường thuần túy tỷ lệ phương sai biến thiên nội tỉnh theo thời gian được giải thích bởi sự thay đổi của ba biến độc lập.
Hình 1: Đồ thị hệ số hồi quy ước lượng và khoảng tin cậy 95% trên các đặc tả mô hình
Hình 1: Đồ thị hệ số hồi quy ước lượng và khoảng tin cậy 95% trên các đặc tả mô hình
Hình 2: So sánh hệ số xác định R² và R² hiệu chỉnh giữa các đặc tả mô hình
Hình 2: So sánh hệ số xác định R² và R² hiệu chỉnh giữa các đặc tả mô hình
Hình 3: Hồ sơ giá trị p của các kiểm định chẩn đoán mô hình so với ngưỡng ý nghĩa 0,05
Hình 3: Hồ sơ giá trị p của các kiểm định chẩn đoán mô hình so với ngưỡng ý nghĩa 0,05

5. Hàm ý chính sách và kết luận

5.1. Tóm tắt các phát hiện thực nghiệm trọng tâm

Nghiên cứu này đã thực hiện một phân tích kinh tế lượng toàn diện nhằm làm sáng tỏ mối quan hệ giữa dòng thu nhập gắn với chuyển giao kiều hối bình quân đầu người, mức độ bất bình đẳng phân phối thu nhập và quy mô kinh tế địa phương đối với tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tại Việt Nam giai đoạn 2014–2024. Bằng cách kết hợp bộ dữ liệu thực nghiệm xác thực từ Tổng cục Thống kê và Khảo sát Mức sống Dân cư Việt Nam — quan sát hoàn chỉnh sau khi sàng lọc độ phủ nghiêm ngặt từ dòng dữ liệu của 63 tỉnh, thành phố với hệ thống bốn mô hình kinh tế lượng đối chứng, nghiên cứu rút ra ba kết luận thực nghiệm cốt lõi:

  • Thứ nhất, dòng thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người hàng tháng có tác động ngược chiều và có ý nghĩa thống kê đến tỷ lệ hộ nghèo đa chiều trong cả mô hình tác động cố định và mô hình tác động ngẫu nhiên. Kết quả này chứng minh rằng khi hộ gia đình tại các địa phương nhận được nguồn lực tài chính bổ sung từ thu nhập lao động và kiều hối chuyển giao, họ có điều kiện vật chất thực tế để khắc phục các chiều thiếu hụt về nhà ở, năng lượng sạch, nước sạch, y tế và giáo dục con cái (Hosan et al., 2023; Librado-Gonzalez et al., 2025; Wagle & Devkota, 2018).
  • Thứ hai, bất bình đẳng phân phối thu nhập đo bằng hệ số Gini là lực cản cấu trúc lớn nhất đối với tiến trình giảm nghèo đa chiều tại Việt Nam. Hệ số ước lượng của biến Gini luôn mang dấu dương trên cả bốn đặc tả, từ trong biến thiên nội tỉnh ngắn hạn của mô hình tác động cố định đến trong mô hình tác động ngẫu nhiên, trong hồi quy phân vị và trong hồi quy gộp. Phát hiện này khẳng định rằng nếu dòng tiền kiều hối và cơ hội tạo thu nhập chỉ tập trung vào nhóm hộ trung lưu – khá giả, sự gia tăng bất bình đẳng nội tỉnh sẽ làm suy giảm nghiêm trọng tốc độ thoát nghèo đa chiều của nhóm hộ yếu thế ở đáy phân phối (Ali et al., 2026; Phan, 2026; Singh & Pradhan, 2026).
  • Thứ ba, quy mô tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh tuy có tương quan âm với tỷ lệ nghèo đa chiều và có ý nghĩa thống kê trong mô hình tác động ngẫu nhiên, nhưng không đạt ý nghĩa thống kê trong mô hình tác động cố định khi đã kiểm soát thu nhập bình quân hộ gia đình và bất bình đẳng. Điều này chứng tỏ tăng trưởng quy mô vĩ mô cấp tỉnh chỉ có thể phát huy hiệu quả giảm nghèo đa chiều khi được chuyển hóa thực chất thành thu nhập hộ gia đình và đi kèm cơ chế kiểm soát khoảng cách giàu nghèo (Alamoudi, 2025; Labidi et al., 2023).

5.2. Khung hàm ý chính sách dựa trên bằng chứng định lượng

Từ các hệ số ước lượng định lượng đã được khóa sổ thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất bốn nhóm giải pháp chính sách cụ thể nhằm tối ưu hóa vai trò của dòng kiều hối và thu nhập chuyển giao gắn với mục tiêu giảm nghèo đa chiều bền vững tại các địa phương Việt Nam:

  1. Mở rộng tín dụng chính sách ưu đãi và giảm chi phí giao dịch để dân chủ hóa cơ hội di cư lao động cho nhóm hộ nghèo đa chiều:

    Kết quả ước lượng từ Mô hình 1 và Mô hình 2 chỉ ra rằng việc nâng cao thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người là kênh trực tiếp có ý nghĩa thống kê kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều, nhưng hệ số dương rất lớn của biến bất bình đẳng Gini cảnh báo nguy cơ dòng kiều hối bị lệch về phía các hộ khá giả do rào cản chi phí xuất cảnh ban đầu (Ali et al., 2026; Bang et al., 2022; Temory, 2024). Ngân hàng Chính sách Xã hội và chính quyền các tỉnh có tỷ lệ nghèo đa chiều cao cần tái thiết kế gói tín dụng ưu đãi phục vụ người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng theo hướng giảm thiểu yêu cầu tài sản đảm bảo, kéo dài thời gian ân hạn trả nợ gốc và tài trợ trực tiếp học phí đào tạo ngoại ngữ – tay nghề trước khi xuất cảnh. Đồng thời, cần minh bạch hóa phí dịch vụ môi giới xuất khẩu lao động và phát triển kênh tuyển dụng công lập phi lợi nhuận cấp huyện để hộ nghèo ở đáy phân phối tiếp cận mạng lưới di cư an toàn.

  2. Phát triển hệ sinh thái tài chính toàn diện số và định hướng chuyển hóa kiều hối thành vốn sinh kế dài hạn tại nông thôn:

    Như các nghiên cứu của Kadir et al. (2025), Librado-Gonzalez et al. (2025) cùng với Mili & Tarchoun (2025) đã chỉ rõ, dòng kiều hối chỉ phát huy tối đa hiệu ứng giảm nghèo đa chiều và thu hẹp bất bình đẳng khi đi qua một hệ thống tài chính toàn diện có độ bao phủ sâu. Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng nông thôn cần đẩy mạnh hạ tầng ngân hàng số, ví điện tử liên thông với kênh nhận kiều hối chi phí thấp tại cấp xã, đồng thời thiết kế các sản phẩm tiết kiệm định hướng mục tiêu gắn với tín dụng đối ứng — chẳng hạn chương trình tiết kiệm kiều hối đối ứng vốn vay sửa chữa nhà ở kiên cố, lắp đặt hệ thống năng lượng sạch, công trình nước sạch hoặc mua sắm máy móc sản xuất phi nông nghiệp (Hosan et al., 2023; Salam, 2020; Wang & Fang, 2024).

  3. Kết hợp chính sách thu hút kiều hối với đầu tư công có mục tiêu vào vốn con người để ngăn chặn tái nghèo đa chiều:

    Hệ số tác động mạnh mẽ của bất bình đẳng thu nhập tại Mô hình 4 hồi quy phân vị cùng thực tế hệ số không có ý nghĩa thống kê trong Mô hình 1 cho thấy tăng trưởng tổng sản phẩm địa phương tự thân không đủ để bù đắp sự thiếu hụt dịch vụ giáo dục và y tế của nhóm hộ nghèo (Gnangoin et al., 2019; Guo et al., 2026; Phan, 2026). Cơ chế phân bổ ngân sách từ nguồn thu tăng trưởng của chính quyền cấp tỉnh cần ưu tiên đầu tư trực tiếp vào trường học bán trú vùng cao, trạm y tế xã đạt chuẩn và hỗ trợ mệnh giá thẻ bảo hiểm y tế cho các hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo (Alwago & Abdalla, 2025; Li, 2021; Ravetti et al., 2024).

  4. Thiết lập cơ chế bảo hiểm rủi ro sinh kế và lưới an sinh xã hội thích ứng trước các cú sốc thiên tai, dịch bệnh cấp vùng:

    Kết quả thống kê mô tả cho thấy độ lệch chuẩn rất cao của tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tập trung tại các địa phương thường xuyên hứng chịu rủi ro khí hậu và biến động thị trường lao động (Bui et al., 2014; Martin et al., 2020; Salvucci & Santos, 2020). Các tỉnh cần tích hợp cơ sở dữ liệu hộ nghèo đa chiều với hệ thống cảnh báo sớm rủi ro thiên tai và biến động việc làm, từ đó kích hoạt nhanh các khoản trợ cấp tiền mặt khẩn cấp và chương trình đào tạo chuyển đổi nghề tại chỗ cho người lao động hồi hương (Phan, 2026; Zaman et al., 2023).

5.3. Hạn chế của nghiên cứu và hướng mở rộng trong tương lai

Từ những giới hạn khách quan về cấu trúc dữ liệu vĩ mô cấp tỉnh nêu trên, các nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng theo ba hướng tiếp cận giàu tiềm năng. Thứ nhất, các nhà nghiên cứu có thể khai thác trực tiếp dữ liệu vi mô cấp độ hộ gia đình có ghép nối mảng qua các kỳ Khảo sát Mức sống Dân cư Việt Nam để tách biệt rạch ròi giữa kiều hối quốc tế, kiều hối nội địa và thu nhập tiền công tại chỗ, đồng thời áp dụng phương pháp biến công cụ khoảng cách địa lý hoặc mạng lưới di cư lịch sử để nhận dạng nhân quả sâu hơn (Ali et al., 2026; Phan, 2026). Thứ hai, khi chuỗi số liệu thống kê theo cấu trúc địa giới hành chính mới của Việt Nam được tích lũy đủ dài và liên tục, việc áp dụng các mô hình ngưỡng dữ liệu bảng động sẽ giúp xác định chính xác ngưỡng hệ số Gini tối ưu mà tại đó dòng kiều hối phát huy hiệu ứng giảm nghèo đa chiều mạnh nhất (Mili & Tarchoun, 2025; Wang et al., 2024). Thứ ba, việc mở rộng biến phụ thuộc từ tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tổng hợp sang từng chỉ báo thiếu hụt thành phần sẽ cung cấp thêm bằng chứng vi mô chi tiết cho công tác hoạch định chính sách an sinh xã hội đặc thù tại từng vùng kinh tế – sinh thái của Việt Nam.

Tài liệu tham khảo

Alamoudi, A. M. (2025). Investigating the mediating role of political stability in the relationship between poverty and growth. Seikei ronsō/Review of economics and political science. https://doi.org/10.1108/reps-12-2024-0117 ↩

Ali, U., Mughal, M., Atta, O. B., & Ayaz, M. (2026). Migrant remittances and regional economic disparities. Papers of the Regional Science Association. https://doi.org/10.1016/j.pirs.2026.100162 ↩

Alwago, W. O., & Abdalla, M. E. I. (2025). Resonating progress? Analysis of women’s empowerment on poverty reduction in Sudan: focus on household income poverty and multidimensional poverty. Hungarian Statistical Review. https://doi.org/10.35618/hsr2025.01.en048 ↩

Bang, J. T., Mitra, A., & Wunnava, P. V. (2022). Hollowing out the middle? Remittances, poverty, and income inequality in Nigeria. Migration and Development. https://doi.org/10.1080/21632324.2020.1806599

Bui, A. T., Dungey, M., Nguyen, C. V., & Pham, T. P. (2014). The impact of natural disasters on household income, expenditure, poverty and inequality: evidence from Vietnam. Applied Economics. https://doi.org/10.1080/00036846.2014.884706 ↩

Chea, V. (2023). Effects of remittances on household poverty and inequality in Cambodia. Journal of the Asia Pacific Economy. https://doi.org/10.1080/13547860.2021.1905200 ↩

Gnangoin, Y. T. B., Du, L., Assamoi, G., Edjoukou, A. J., & Kassi, D. F. (2019). Public Spending, Income Inequality and Economic Growth in Asian Countries: A Panel GMM Approach. Economies. https://doi.org/10.3390/economies7040115 ↩

Guo, S., Qu, Y., & Liu, Y. (2026). The impact and mechanisms of educational human capital on the risk of relapse into poverty: Evidence from Chinese micro-families. Plos One. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0357459 ↩

Hosan, S., Rahman, M. M., Karmaker, S. C., Chapman, A. J., & Saha, B. B. (2023). Remittances and multidimensional energy poverty: Evidence from a household survey in Bangladesh. Energy. https://doi.org/10.1016/j.energy.2022.125326 ↩

Jarupunphol, P., & Sudjarid, W. (2026). Multidimensional livelihood-capital deprivation and income-defined household poverty in Sakon Nakhon, Thailand: Explanatory, predictive, and association-rule evidence. Creative Science. https://doi.org/10.55674/cs.v18i3.268007 ↩

Jnawali, G., & Kayastha, R. (2026). Determinants, constraints, and statistical tools in poverty research: A PRISMA-ScR-based scoping review with comparative insights from Nepal, Asia, and Africa. Ethiopian Journal of Science and Technology. https://doi.org/10.4314/ejst.v18i2.4 ↩

Kadir, R. D., Wahyudi, S. T., Maski, G., & Sumantri, V. D. S. (2025). The role of financial inclusion in reducing household poverty: insights from Eastern Indonesia. Cogent Economics & Finance. https://doi.org/10.1080/23322039.2025.2588925 ↩

Klasen, S., & Lahoti, R. (2021). How Serious is the Neglect of Intra‐Household Inequality in Multidimensional Poverty and Inequality Analyses? Evidence from India. Review of Income and Wealth. https://doi.org/10.1111/roiw.12491 ↩

Labidi, M. A., Ochi, A., & Saidi, Y. (2023). Extreme Poverty, Economic Growth, and Income Inequality Trilogy in Sub-Saharan Africa and South Asia: A GMM Panel VAR Approach. Journal of the Knowledge Economy. https://doi.org/10.1007/s13132-023-01512-5 ↩

Li, X., & Li, L. (2021). Evaluation of China’s Targeted Poverty Alleviation Policies: A Decomposition Analysis Based on the Poverty Reduction Effects. Sustainability. https://doi.org/10.3390/su132111691 ↩

Librado-Gonzalez, M., Osorio-Novela, G., & Ramirez-Angulo, N. (2025). Remittances and Multidimensional Poverty in Mexico: A Comparative Analysis of Income Sources. Economies. https://doi.org/10.3390/economies13120360 ↩

Mallela, K., Singh, S. K., & Srivastava, A. (2023). Remittances, financial development, and income inequality: A panel quantile regression approach. International Economics. https://doi.org/10.1016/j.inteco.2023.07.003 ↩

Martin, A., Markhvida, M., Hallegatte, S., & Walsh, B. (2020). Socio-Economic Impacts of COVID-19 on Household Consumption and Poverty. EconDisCliCha (2020). https://doi.org/10.1007/s41885-020-00070-3 ↩

Megbowon, E. T., & Zerihun, M. F. (2025). Modeling the Impact of Sectoral Employment Structure on Food Insecurity: Insight for Addressing Hunger as a Socioeconomic Challenge. SocioEconomic Challenges. https://doi.org/10.61093/sec.9(3).64-76.2025.64-76.2025 ↩

Mili, H., & Tarchoun, M. (2025). The Impact of Remittances and Financial Development on Income Inequality: Evidence from Low- and Middle-Income Economies Using a Dynamic Panel Threshold. Journal of Ecohumanism. https://doi.org/10.62754/joe.v4i1.5993 ↩

Okpara, R. M., Uguru, N. E., Nwokoro, A., & Chukwunenye, I. (2025). Effects of International Remittances on Poverty Level, Inequality and Household Income in Nigeria. International Journal of Development and Economic Sustainability. https://doi.org/10.37745/ijdes.13/vol13n293115 ↩

Onuogu, I. C., Hassan, A., Akadırı, S. S., Bello, A. A., & Riti, J. S. (2024). Impacts of ICT diffusion, foreign direct investment, trade openness, and globalization on growth in Sub‐Saharan Africa. Natural Resources Forum. https://doi.org/10.1111/1477-8947.12569 ↩

Phan, V. (2026). Rural Income Inequality in Vietnam: What Does the New Data Set Tell Us About? Poverty & Public Policy. https://doi.org/10.1002/pop4.70060 ↩

Ravetti, C., Bozzola, M., & Bruederle, A. (2024). From climatic to international shocks: Where does the evidence stand on income changes and child labor. Review of Development Economics. https://doi.org/10.1111/rode.13099 ↩

Salam, S. (2020). Rural Livelihood Diversification in Bangladesh: Effect on Household Poverty and Inequality. Agricultural Science. https://doi.org/10.30560/as.v2n1p133 ↩

Salvucci, V., & Santos, R. (2020). Vulnerability to Natural Shocks: Assessing the Short-Term Impact on Consumption and Poverty of the 2015 Flood in Mozambique. Ecological Economics. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2020.106713 ↩

Singh, P., & Pradhan, K. C. (2026). Remittances, Structural Inequality, and Multidimensional Poverty in Nepal. Forum for Social Economics. https://doi.org/10.1080/07360932.2026.2663979 ↩

Temory, M. D. (2024). Impact of Remittances on Household Income and Poverty in Afghanistan. International Journal of Development and Economic Sustainability. https://doi.org/10.37745/ijdes.13/vol12n25669 ↩

Wagle, U. R., & Devkota, S. (2018). The impact of foreign remittances on poverty in Nepal: A panel study of household survey data, 1996–2011. World Development. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2018.05.019 ↩

Wang, D., Fang, T., & Wang, X. (2024). Assessing the effect of income inequality on household energy poverty—empirical evidence from China. Frontiers in Energy Research. https://doi.org/10.3389/fenrg.2023.1290904 ↩

Wang, Q., Yang, Z., & Li, R. (2024). Bridging energy transition and income inequality: The moderating effect of institutional transparency. Sustainable Development. https://doi.org/10.1002/sd.2953

Wroński, M. (2021). Multidimensional inequality in the European Union. The joint distribution of household income, wealth and consumption. Economics & Sociology. https://doi.org/10.14254/2071-789x.2021/14-3/11 ↩

Zaman, U., Onwe, J. C., Jena, P. K., Anyanwu, O. C., Ebeh, J. E., & Fulu, O. (2023). Unraveling the intricate relationship between unemployment, population, and poverty in Sub‐Saharan Africa: Does quality of life matter? Sustainable Development. https://doi.org/10.1002/sd.2635 ↩

Phụ lục

Phụ lục A. Bảng mô tả chi tiết hệ thống chỉ tiêu và phạm vi độ phủ dữ liệu tái lập

Bảng A1: Đặc tả biến số, thước đo và nguồn dữ liệu nghiên cứu
Ký hiệu toán họcNhãn học thuật tiếng ViệtNguồn dữ liệu gốcĐơn vị đo lườngSố quan sát có dữ liệuKhoảng giá trị thực nghiệm
Tỷ lệ hộ nghèo đa chiềuTổng cục Thống kê & Điều tra Mức sống Dân cư165
Thu nhập và chuyển giao kiều hối bình quân đầu người/thángTổng cục Thống kê & Điều tra Mức sống Dân cưNghìn đồng561
Hệ số bất bình đẳng thu nhập GiniTổng cục Thống kê & Điều tra Mức sống Dân cưĐiểm chỉ số378
Tổng sản phẩm trên địa bàn GRDP theo giá hiện hànhTài khoản Quốc gia cấp tỉnhTỷ đồng595

Phụ lục B. Tổng hợp kết quả đối sánh bốn mô hình kinh tế lượng và kiểm định chẩn đoán mở rộng

Bảng B1: Kết quả ước lượng mô hình định lượng và kiểm định giả thuyết
Chỉ tiêu / Biến sốMô hình 1 (Tác động cố định)Mô hình 2 (Tác động ngẫu nhiên)Mô hình 3 (Hồi quy gộp)Mô hình 4 (Hồi quy phân vị ⁠)
Thu nhập & chuyển giao kiều hối (⁠)
Sai số chuẩn
Thống kê
Giá trị
Hệ số bất bình đẳng thu nhập Gini (⁠)
Sai số chuẩn
Thống kê
Giá trị
Tổng sản phẩm trên địa bàn (⁠)
Sai số chuẩn
Thống kê
Giá trị
Hằng số (⁠)
Sai số chuẩn
Số quan sát hoàn chỉnh (⁠)
Hệ số xác định (⁠)—
Thống kê —
Dữ liệu tái lậpThực nghiệm
CSVpanel_vn63_2014_2024_bee08b69a8
400 quan sát6 biếnUTF-8 CSVZIP: DOCX · PDF · CSV · Code
Đặc quyền thành viên
Biến số:entity_idyearx1_policyx2_capitalx3_opennessy_outcome
Xem trước mã lệnh · R · Stata · Python
Cộng đồng nghiên cứu EcoLab

Mở khóa dữ liệu & mã lệnh tái lập

Sau khi theo dõi phần phân tích định lượng và bình duyệt học thuật phía trên, mời bạn đăng nhập nếu đã có gói thành viên hoặc tham gia cộng đồng nghiên cứu EcoLab để trực tiếp kiểm chứng từng hệ số ước lượng trên máy cá nhân.

Ba kịch bản R · Stata · Python

Khớp chính xác tên biến, đặc tả sai số chuẩn vững và ma trận kiểm định chẩn đoán của bài nghiên cứu.

Tệp dữ liệu thực nghiệm chuẩn UTF-8 CSV

Sẵn sàng nạp trực tiếp vào môi trường thống kê cá nhân để đối chiếu độc lập từng bảng kết quả.

Tệp nén tái lập trọn gói chuẩn ZIP

Đóng gói đồng bộ bản thảo chuẩn công bố tạp chí DOCX & PDF, tệp dữ liệu CSV, ba kịch bản ước lượng R · Stata · Python và hướng dẫn thực thi.

Gói Thành viên

Mỗi liên kết tải xuống được cấp chữ ký bảo mật riêng cho tài khoản thành viên và tự động làm mới mượt mà ngay trên trang đọc.

Nghiên cứu liên quan