1. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu
Biến đổi khí hậu toàn cầu là bài toán hàng hóa công cộng xuyên biên giới và liên thế hệ điển hình nhất của kinh tế học công cộng hiện đại, nơi chi phí cắt giảm phát thải phát sinh tức thời ở cấp độ cá nhân, doanh nghiệp hoặc quốc gia đơn lẻ nhưng lợi ích ổn định nhiệt độ khí quyển lại phân bổ không loại trừ trên phạm vi toàn nhân loại. Dưới góc độ lý thuyết trò chơi cổ điển với tác nhân duy lợi thuần túy, mỗi cá nhân đều đối diện động cơ ăn theo nỗ lực cắt giảm carbon của người khác, dẫn tới điểm cân bằng đóng góp tự nguyện thấp hơn rất xa mức tối ưu xã hội Pareto. Tuy nhiên, ba thập niên phát triển rực rỡ của kinh tế học hành vi và kinh tế học thực nghiệm đã chứng minh rằng con người không hành xử như những nguyên tử biệt lập vô cảm trước bối cảnh cộng đồng: Phần đông công dân là những người hợp tác có điều kiện, sẵn sàng gánh chịu chi phí cá nhân để đóng góp vào hàng hóa công nếu và chỉ nếu họ tin rằng những thành viên khác trong xã hội cũng đang hành động tương tự và coi trọng nghĩa vụ đạo đức chung (Bénabou & Tirole, 2006; Fehr & Schurtenberger, 2018; Falk et al., 2018).
Trong cấu trúc hợp tác phụ thuộc niềm tin đó, chuẩn mực xã hội vận hành thông qua hai chiều kích nhận thức tách biệt nhưng bổ trợ chặt chẽ cho nhau. Chiều kích thứ nhất là chuẩn mực thực nghiệm hay chuẩn mực mô tả hành vi, phản ánh niềm tin của cá nhân về tỷ lệ đồng bào thực tế đang thực hiện các hành động thân thiện với khí hậu trong đời sống hàng ngày. Chiều kích thứ hai là chuẩn mực quy phạm hay chuẩn mực mệnh lệnh bậc hai, phản ánh niềm tin của cá nhân về tỷ lệ đồng bào cho rằng mọi người có bổn phận đạo đức phải hành động chống lại sự nóng lên toàn cầu (Fehr & Schurtenberger, 2018; Bursztyn et al., 2020). Một nghịch lý thực nghiệm ngày càng thu hút sự chú ý trên các tạp chí hàng đầu là hiện tượng ảo tưởng số đông: Ngay cả khi tuyệt đại đa số thành viên trong cộng đồng âm thầm ủng hộ một chuẩn mực tiến bộ, sự thiếu vắng kênh quan sát trực tiếp hành vi tiêu dùng riêng tư hoặc sự khuếch đại tiếng nói cực đoan trên truyền thông phân cực có thể khiến công chúng đánh giá thấp nghiêm trọng mức độ ủng hộ của xã hội, từ đó tự kìm hãm hành động hợp tác của chính mình (Allcott, 2011; Bursztyn et al., 2020; Andre et al., 2024).
Trước công trình của Andre et al. (2026), các can thiệp chuẩn mực xã hội trong lĩnh vực môi trường phần lớn tập trung vào phản hồi hóa đơn tiêu thụ điện nước cấp hộ gia đình láng giềng ở quy mô cục bộ (Allcott, 2011), trong khi các nghiên cứu vĩ mô về thái độ chính trị và giá trị đạo đức tại Hoa Kỳ chủ yếu dừng ở tương quan cắt ngang hoặc chưa tách bạch được chuẩn mực mô tả hành vi khỏi chuẩn mực quy phạm đạo đức (Enke, 2020; Haaland et al., 2023). Bằng cách kết hợp thực nghiệm cung cấp thông tin chuẩn mực cấp quốc gia với trò chơi đóng góp bù đắp khí thải có ràng buộc ngân sách thực tế và bộ thang đo sở thích kinh tế toàn cầu của Falk et al. (2018), Andre et al. (2026) cung cấp bằng chứng nhân quả thuyết phục rằng bi quan xã hội sai lệch chính là một lực cản tự duy trì đối với hành động khí hậu tại nền kinh tế phát thải bình quân đầu người lớn bậc nhất thế giới.
Nghiên cứu tái lập độc lập này thực hiện bốn nhiệm vụ khoa học trọng tâm. Thứ nhất, chúng tôi kiểm tra toàn diện toàn bộ 55 tệp dữ liệu thô, dữ liệu làm sạch, mã lệnh gốc và bảng xuất bản trong kho lưu trữ Harvard Dataverse, chuẩn hóa thành một tập dữ liệu kiểm chứng thống nhất gồm 8,302 quan sát và 164 biến số bảo toàn trọn vẹn cấu trúc ba đợt khảo sát. Thứ hai, chúng tôi xây dựng mới hoàn toàn bộ kịch bản kiểm chứng độc lập trên ba nền tảng Stata 18 MP, R 4.3 và Python 3.13 kết hợp dịch vụ kinh tế lượng chuẩn hóa để đối chiếu chéo toàn bộ 12 mô hình công bố trong Bảng 1 đến Bảng 4 của bài báo gốc. Thứ ba, chúng tôi mở rộng thêm hai mô hình hiệu ứng cố định đa chiều hấp thụ toàn bộ 51 tiểu bang Hoa Kỳ kèm sai số chuẩn gom cụm cấp tiểu bang tại Mô hình 13 và Mô hình 14, đồng thời tái tạo ma trận tương tác theo năm chiều kích hoài nghi khí hậu và bản đồ phân bố chuẩn mực cấp bang. Thứ tư, tại Phụ lục A, chúng tôi trình bày báo cáo bình duyệt học thuật độc lập phân tích sâu các quy tắc xử lý giá trị khuyết trong mã nguồn gốc, hiện tượng cập nhật chéo bất đối xứng giữa hai nhánh can thiệp, hiệu ứng nhu cầu thực nghiệm trực tuyến (Zizzo, 2010; Haaland et al., 2023), sai lệch nén nhận thức về trung tâm thang đo do bất định nhận thức (Enke & Graeber, 2023), thiên lệch chọn mẫu hạn ngạch theo thu nhập (Solon et al., 2015), kiểm định biên độ nhạy hệ số của Oster (2019) và đề xuất thiết kế thực nghiệm kết hợp vi dữ liệu khảo sát mức sống hộ gia đình cho lộ trình chuyển dịch năng lượng xanh tại Việt Nam.
2. Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu
2.1. Hợp tác có điều kiện, động cơ danh tiếng xã hội và cân bằng đa nghiệm trong đóng góp hàng hóa công khí hậu
Để hình thức hóa cơ chế vi mô giải thích vì sao nhận thức của cá nhân về hành vi và chuẩn mực đạo đức của cộng đồng lại chi phối quyết định đóng góp tài chính chống biến đổi khí hậu, ta xét khung tối đa hóa thỏa dụng của tác nhân có sở thích xã hội dựa trên nền tảng lý thuyết hành vi vị xã hội của Bénabou & Tirole (2006) và Fehr & Schurtenberger (2018). Xét công dân quyết định mức đóng góp cá nhân cho hoạt động giảm nhẹ biến đổi khí hậu dựa trên động cơ đạo đức nội tại kết hợp áp lực tuân thủ chuẩn mực xã hội theo niềm tin chủ quan về tỷ lệ người dân đang hành động và tỷ lệ người dân ủng hộ quy phạm đạo đức :
Trong đó:
- : Hàm tổng thỏa dụng kỳ vọng của cá nhân khi lựa chọn mức đóng góp khí hậu dưới tập niềm tin chuẩn mực xã hội hiện hành.
- : Mức đóng góp tài chính hoặc cường độ nỗ lực hành động chống biến đổi khí hậu của cá nhân .
- : Tham số phản ánh động cơ vị tha nội tại, sự kiên nhẫn liên thời gian và giá trị đạo đức phổ quát riêng của cá nhân độc lập với áp lực xã hội.
- : Tham số độ lồi chi phí biên của việc hy sinh nguồn lực tiêu dùng tư nhân cho hàng hóa công khí hậu với .
- : Trọng số tâm lý phản ánh nhu cầu hợp tác có điều kiện và xu hướng điều chỉnh hành vi cá nhân khớp với chuẩn mực thực nghiệm của đám đông với .
- : Hệ số quy đổi mức hành động chuẩn chiếu tương ứng khi toàn bộ cộng đồng cùng tham gia ứng phó biến đổi khí hậu với .
- : Niềm tin chủ quan của cá nhân về tỷ lệ thành viên trong xã hội thực tế đang nỗ lực chống nóng lên toàn cầu.
- : Trọng số nhạy cảm trước sự phán xét đạo đức, danh tiếng xã hội và chế tài phi chính thức khi cá nhân lệch chuẩn quy phạm với .
- : Niềm tin chủ quan của cá nhân về tỷ lệ thành viên trong xã hội cho rằng mỗi người cần có trách nhiệm hành động vì khí hậu.
- : Chuẩn đóng góp đạo đức lý tưởng mà quy phạm xã hội kỳ vọng ở một công dân có trách nhiệm với .
Lấy đạo hàm bậc nhất của hàm thỏa dụng theo cho nghiệm trong , mức đóng góp tối ưu của cá nhân tuân theo hàm phản ứng tuyến tính phân tách rõ ba nguồn động lực:
Đạo hàm riêng của nghiệm tối ưu theo từng chiều kích niềm tin cho thấy cả hai độ dốc phản ứng đều mang dấu dương chặt khi chuẩn đạo đức đủ lớn so với mức đóng góp tự phát nội tại: phản ánh kênh hợp tác có điều kiện — cá nhân sẵn lòng đóng góp nhiều hơn khi biết mình không đơn độc gánh vác chi phí công cộng (Fehr & Schurtenberger, 2018; Falk et al., 2018) — trong khi phản ánh kênh áp lực quy phạm và giữ gìn hình ảnh xã hội trước sự đồng thuận đạo đức của cộng đồng (Bénabou & Tirole, 2006; Bursztyn et al., 2020). Hệ quả cân bằng tổng thể của mô hình là nếu công chúng đồng loạt rơi vào trạng thái đánh giá thấp chuẩn mực thực tế tức và , nền kinh tế sẽ bị mắc kẹt trong một bẫy cân bằng hợp tác thấp tự củng cố dù sở thích nội tại và sự ủng hộ thầm lặng của đa số dân chúng vốn đã ở mức rất cao (Andre et al., 2024; Andre et al., 2026).
2.2. Ảo tưởng số đông, bất định nhận thức và cơ chế cập nhật niềm tin Bayes trong thực nghiệm thông tin
Nhánh văn chương thực nghiệm về nhận thức sai lệch chuẩn mực xã hội trong kinh tế học hiện đại đã ghi nhận hiện tượng ảo tưởng số đông trên nhiều lĩnh vực hành vi trọng yếu. Tại Ả Rập Xê Út, Bursztyn et al. (2020) phát hiện rằng đa số nam giới trẻ đã kết hôn thực chất ủng hộ phụ nữ đi làm bên ngoài gia đình nhưng lại tưởng lầm rằng đa số nam giới khác phản đối; Khi thực nghiệm cung cấp thống kê trung thực về tỷ lệ ủng hộ của nhóm đồng đẳng, xác suất người chồng đăng ký hỗ trợ vợ tìm việc làm thực tế tăng vọt bền vững sau nhiều tháng. Trong lĩnh vực tiêu dùng năng lượng, Allcott (2011) chứng minh trên hàng trăm nghìn hộ gia đình Hoa Kỳ rằng báo cáo so sánh điện năng tiêu thụ với hộ láng giềng giúp cắt giảm phụ tải điện với hiệu quả chi phí ngang ngửa mức tăng giá điện ngắn hạn đáng kể, song cũng cảnh báo hiệu ứng boomerang tiềm ẩn nếu hộ gia đình vốn tiêu thụ thấp phát hiện đám đông đang lãng phí nhiều hơn mình dự đoán. Trên quy mô toàn cầu gồm 125 quốc gia, Andre et al. (2024) xác lập quy luật phổ quát rằng dân số thế giới sẵn lòng đóng góp thu nhập cá nhân cho hành động khí hậu nhưng mức dự đoán trung bình của công chúng chỉ đạt .
Trong khuôn khổ thực nghiệm cung cấp thông tin theo chuẩn phương pháp luận của Haaland et al. (2023), tác động của một tín hiệu thống kê xác thực lên hành vi kinh tế vận hành qua quy tắc cập nhật niềm tin Bayes tuyến tính trọng số chính xác:
Trong đó:
- : Niềm tin hậu nghiệm của cá nhân về chuẩn mực xã hội chiều sau khi tiếp nhận tín hiệu thông tin thực nghiệm.
- : Niềm tin tiên nghiệm đo lường trước thời điểm phân bổ ngẫu nhiên thông tin của cá nhân đối với chiều chuẩn mực .
- : Trọng số học hỏi Bayes thuộc khoảng phụ thuộc vào tỷ số giữa độ tin cậy của nguồn thống kê thực nghiệm và độ chắc chắn của niềm tin cá nhân ban đầu.
- : Giá trị tỷ lệ phần trăm chuẩn mực thực tế của quốc gia được cung cấp ngoại sinh trong nhánh can thiệp tương ứng.
Phương trình cập nhật trên đưa ra hai tiên đoán thực nghiệm có thể kiểm định sắc bén trên dữ liệu của Andre et al. (2026). Tiên đoán thứ nhất là tính bất đối xứng theo dấu của khoảng cách nhận thức tiên nghiệm : Đối với nhóm công dân đánh giá thấp chuẩn mực xã hội có , tín hiệu tạo ra cú sốc cập nhật dương thúc đẩy tăng quyên góp khí hậu; Ngược lại, đối với nhóm đã đánh giá cao chuẩn mực ngay từ đầu có , nếu cơ chế vận hành thuần túy qua cập nhật thông tin thay vì áp lực tuân thủ máy móc thì tác động dương phải suy giảm hoặc triệt tiêu, thậm chí có nguy cơ điều chỉnh giảm nếu không có sự neo giữ của giá trị đạo đức phổ quát nội tại (Enke, 2020; Allcott, 2011). Tiên đoán thứ hai liên quan đến sự phân hóa theo thái độ hoài nghi khoa học khí hậu và bất định nhận thức (Enke & Graeber, 2023): Những cá nhân vốn đã tin tưởng tuyệt đối vào khoa học khí hậu và thuộc mạng lưới xã hội cấp tiến thường có mức đóng góp tiệm cận trần ngân sách nội tại, trong khi những người hoài nghi khí hậu sống trong các cụm truyền thông bảo thủ lại chịu độ lệch thông tin lớn nhất và do đó có biên độ phản ứng hành vi mạnh mẽ khi lần đầu tiếp cận bằng chứng khách quan rằng đa số người Mỹ thực sự đang hành động vì khí hậu.
3. Dữ liệu thực nghiệm và phương pháp nhận dạng
3.1. Kiến trúc kho dữ liệu ba đợt khảo sát tại Hoa Kỳ và quy trình chuẩn hóa tập dữ liệu kiểm chứng
Kho lưu trữ dữ liệu mở của Andre et al. (2026) trên Harvard Dataverse bao gồm tổng cộng 55 tệp thành phần có dung lượng 13.7 MB, chứa đầy đủ bốn tệp dữ liệu thô, năm tệp dữ liệu đã làm sạch, mười hai tệp mã lệnh Stata gốc, hai mươi hai bảng kết quả định dạng LaTeX và mười tệp biểu đồ PDF. Toàn bộ dữ liệu thực nghiệm được nhóm tác giả thu thập trực tuyến vào giai đoạn tháng 7 đến tháng 8 năm 2021 thông qua đơn vị khảo sát chuyên nghiệp Dynata trên công dân trưởng thành từ 18 tuổi trở lên cư trú tại toàn bộ 50 tiểu bang và Đặc khu Columbia của Hoa Kỳ. Để phục vụ tái lập độc lập đa nền tảng minh bạch tuyệt đối, chúng tôi tích hợp và chuẩn hóa cả ba đợt khảo sát cùng bảng tra cứu địa lý cấp hạt thành một tệp dữ liệu phẳng mã hóa UTF-8 duy nhất gồm 8,302 dòng quan sát cá nhân và 164 biến số.
Cấu trúc thực nghiệm ba đợt bổ trợ chặt chẽ cho nhau theo trình tự logic nhân quả được minh họa tại Hình 1. Đợt 1 khảo sát 2,000 công dân đại diện cho dân số trưởng thành Hoa Kỳ theo phương pháp lấy mẫu hạn ngạch khớp chính xác với Tổng điều tra Dân số Hoa Kỳ năm 2019 trên bốn chiều nhân khẩu học gồm giới tính với nữ giới, ba nhóm độ tuổi từ 18 đến 34 chiếm , từ 35 đến 54 chiếm và từ 55 tuổi trở lên chiếm , trình độ học vấn từ cử nhân trở lên chiếm , cùng bốn vùng địa lý gồm Đông Bắc , Trung Tây , Miền Nam và Miền Tây . Nhiệm vụ cốt lõi của Đợt 1 là xác lập thước đo chuẩn xác về tỷ lệ hành vi chống nóng lên toàn cầu thực tế đạt và tỷ lệ ủng hộ chuẩn mực quy phạm thực tế đạt của người dân Mỹ, đồng thời đo lường niềm tin dự đoán của chính người trả lời về hai tỷ lệ đó, sáu hạng mục hành vi khí hậu cụ thể, bộ sáu sở thích kinh tế chuẩn hóa theo Khảo sát Sở thích Toàn cầu của Falk et al. (2018) và chỉ số chủ nghĩa phổ quát đạo đức tương đối theo thang đo giá trị đạo đức của Enke (2020).

Đợt 2 triển khai thực nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng quy mô lớn trên 6,000 công dân Hoa Kỳ chưa từng tham gia Đợt 1 nhưng tuân thủ cùng quy tắc lấy mẫu hạn ngạch đại diện quốc gia trải rộng trên 51 đơn vị cấp tiểu bang và 1,534 quận hạt. Trước khi phân bổ can thiệp, tất cả người trả lời đều khai báo niềm tin tiên nghiệm của họ về chuẩn mực hành vi và chuẩn mực quy phạm khí hậu tại Hoa Kỳ. Tiếp đó, hệ thống phân bổ ngẫu nhiên độc lập từng cá nhân vào một trong ba nhánh thực nghiệm có quy mô tương đương nhau: Nhánh đối chứng gồm 1,987 người không nhận thông tin phản hồi chuẩn mực; Nhánh can thiệp chuẩn mực hành vi gồm 1,995 người nhận thông tin xác thực từ kết quả Đợt 1 rằng người dân Mỹ đang nỗ lực chống lại sự nóng lên toàn cầu; Và nhánh can thiệp chuẩn mực quy phạm gồm 2,018 người nhận thông tin xác thực từ kết quả Đợt 1 rằng người dân Mỹ cho rằng mọi người nên nỗ lực chống lại sự nóng lên toàn cầu. Cuối cùng, Đợt 3 thực hiện khảo sát kiểm chứng phụ trợ trên 302 người trả lời độc lập, áp dụng cơ chế thưởng tiền mặt trực tiếp cho độ chính xác dự đoán nhằm kiểm tra xem công chúng có đánh giá thấp cả mức tiền quyên góp khí hậu thực tế trung bình USD ghi nhận ở Đợt 1 hay không.
Biến kết quả hành vi trọng tâm xuyên suốt Đợt 1 và Đợt 2 là quyết định quyên góp tài chính có ràng buộc lợi ích tiền thật thông qua cơ chế xổ số ngẫu nhiên xác thực. Mỗi người tham gia được thông báo rằng cứ 100 người hoàn thành khảo sát sẽ có 1 người được chọn ngẫu nhiên nhận khoản tiền 450 USD và họ phải quyết định trước cách phân bổ 450 USD này giữa việc giữ lại tiền mặt cho bản thân và quyên góp cho Atmosfair — một tổ chức phi lợi nhuận quốc tế uy tín chuyên thực hiện các dự án năng lượng tái tạo để bù đắp trực tiếp lượng khí thải carbon. Bên cạnh quyết định quyên góp tiền thật, Đợt 2 còn thu thập bốn nhóm biến kết quả hậu nghiệm đã được chuẩn hóa theo trung bình bằng không và độ lệch chuẩn bằng một của nhóm đối chứng: Chỉ số niềm tin hành vi hậu nghiệm tổng hợp từ dự đoán trên sáu hành vi cụ thể ở mức , chỉ số niềm tin quy phạm bậc hai hậu nghiệm trên sáu hành vi cụ thể ở mức , chỉ số ủng hộ chính sách khí hậu tổng hợp từ bảy chính sách công ở mức , chỉ số sẵn lòng tham gia hoạt động xã hội vì khí hậu tổng hợp từ mười một hình thức hành động ở mức , và chỉ số gộp toàn bộ mười tám mục chính sách cùng hoạt động xã hội ở mức .
| Hạng mục hành vi khí hậu Đợt 1 | Hành vi thực tế, % | Dự đoán hành vi, % | Độ lệch hành vi, điểm % | Quy phạm thực tế, % | Dự đoán quy phạm, % | Độ lệch quy phạm, điểm % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tổng thể chống nóng lên toàn cầu | 61.90 | 51.11 | -10.79 | 79.15 | 60.77 | -18.38 |
| Hạn chế tiêu thụ thịt | 39.99 | 35.87 | -4.12 | 46.24 | 36.88 | -9.36 |
| Hạn chế đi máy bay | 59.37 | 36.80 | -22.57 | 50.75 | 36.63 | -14.12 |
| Sử dụng phương tiện thay thế ô tô cá nhân | 51.45 | 41.14 | -10.32 | 73.06 | 44.97 | -28.09 |
| Sử dụng điện từ nguồn năng lượng xanh | 21.02 | 32.52 | +11.50 | 61.62 | 41.37 | -20.25 |
| Điều chỉnh mua sắm thân thiện khí hậu | 44.67 | 38.28 | -6.39 | 64.63 | 43.34 | -21.29 |
| Tham gia hoạt động chính trị khí hậu | 40.98 | 42.53 | +1.55 | 61.92 | 46.53 | -15.39 |
Ghi chú: Thống kê tính toán trực tiếp trên mẫu đại diện quốc gia Đợt 1 gồm 2,000 công dân Hoa Kỳ tương ứng Hình 2 của Andre et al. (2026); Cột độ lệch được xác định bằng giá trị trung bình dự đoán trừ đi tỷ lệ thực tế tự báo cáo trên cùng mẫu khảo sát, quy đổi theo đơn vị điểm phần trăm.
3.2. Đặc tả mô hình kinh tế lượng và chiến lược kiểm chứng đa nền tảng
Tại Tầng thứ nhất tương ứng Bảng 1 của bài báo gốc trên mẫu Đợt 1 có quan sát hợp lệ đầy đủ biến kiểm soát, mối quan hệ có điều kiện giữa niềm tin chuẩn mực xã hội và số tiền quyên góp bù đắp carbon được ước lượng qua phương trình tuyến tính:
Trong đó:
- : Số tiền quyên góp thực tế bằng USD từ khoản phân bổ tối đa 450 USD cho tổ chức bù đắp carbon Atmosfair của cá nhân trong Đợt 1.
- : Hệ số chặn cơ sở của phương trình hồi quy tuyến tính Đợt 1.
- : Hệ số độ dốc trọng tâm đo lường mức thay đổi quyên góp tính bằng USD khi niềm tin chuẩn mực xã hội chiều tăng thêm một độ lệch chuẩn.
- : Biến niềm tin chuẩn mực hành vi hoặc niềm tin chuẩn mực quy phạm của cá nhân đã được chuẩn hóa theo trung bình và độ lệch chuẩn mẫu Đợt 1 tại Mô hình 1 và Mô hình 2.
- : Véc-tơ hệ số hồi quy gắn với nhóm bảy biến sở thích kinh tế và giá trị đạo đức nền tảng.
- : Véc-tơ bảy biến chuẩn hóa đo lường lòng vị tha, sự kiên nhẫn thời gian, mức chấp nhận rủi ro, tính có đi có lại tích cực, tính có đi có lại tiêu cực, niềm tin xã hội theo Falk et al. (2018) và chủ nghĩa phổ quát đạo đức tương đối theo Enke (2020).
- : Véc-tơ hệ số hồi quy gắn với các biến kiểm soát nhân khẩu học và kinh tế – xã hội cá nhân.
- : Véc-tơ tám biến đặc trưng cá nhân gồm biến giả ủng hộ Đảng Dân chủ, tuổi, bình phương tuổi, giới tính Nữ, logarit tự nhiên thu nhập hộ gia đình, bằng cao đẳng hoặc đại học trở lên, tình trạng đang có việc làm hưởng lương và tình trạng có con cái.
- : Sai số ngẫu nhiên cá nhân được ước lượng hiệp phương sai vững trước phương sai thay đổi theo công thức White–MacKinnon HC1.
Tại Tầng thứ hai và Tầng thứ ba tương ứng Bảng 2, Bảng 4 của bài báo gốc cùng hai đặc tả mở rộng không gian của chúng tôi trên mẫu thực nghiệm Đợt 2, phương trình nhận dạng nhân quả tổng quát cho cá nhân cư trú tại tiểu bang có dạng:
Trong đó:
- : Biến kết quả hậu can thiệp của cá nhân tại tiểu bang , lần lượt nhận số tiền quyên góp Atmosfair bằng USD tại Mô hình 3 và Mô hình 13, hai chỉ số niềm tin hậu nghiệm chuẩn hóa tại Mô hình 4 và Mô hình 5, hoặc ba chỉ số ủng hộ chính sách và hoạt động khí hậu chuẩn hóa tại các Mô hình 10, 11, 12 và 14.
- : Hệ số chặn chung kết hợp ba biến giả vùng điều tra dân số Đông Bắc, Trung Tây, Miền Nam lấy Miền Tây làm gốc tham chiếu trong các Mô hình 3 đến 12, hoặc hiệu ứng cố định riêng hấp thụ trọn vẹn 51 tiểu bang trong Mô hình 13 và Mô hình 14.
- : Tác động xử lý trung bình nhân quả của nhánh can thiệp thông tin chuẩn mực hành vi so với nhóm đối chứng không nhận thông tin.
- : Biến chỉ báo nhị phân phân bổ ngẫu nhiên bằng một nếu cá nhân nhận thông tin người Mỹ đang hành động chống nóng lên toàn cầu và bằng không trong trường hợp ngược lại.
- : Tác động xử lý trung bình nhân quả của nhánh can thiệp thông tin chuẩn mực quy phạm so với nhóm đối chứng không nhận thông tin.
- : Biến chỉ báo nhị phân phân bổ ngẫu nhiên bằng một nếu cá nhân nhận thông tin người Mỹ ủng hộ nghĩa vụ chống nóng lên toàn cầu và bằng không trong trường hợp ngược lại.
- : Véc-tơ tham số kiểm soát nhằm gia tăng độ chính xác tiệm cận cho ước lượng thực nghiệm ngẫu nhiên.
- : Véc-tơ các biến nhân khẩu học tiền can thiệp gồm tuổi, giới tính Nữ, logarit thu nhập hộ gia đình, trình độ cao đẳng hoặc đại học trở lên, tình trạng có việc làm hưởng lương và ủng hộ Đảng Dân chủ.
- : Thành phần nhiễu ngẫu nhiên hậu can thiệp được ước lượng phương sai chuẩn HC1 ở các mô hình cơ sở và gom cụm theo 51 tiểu bang chuẩn CRV1 ở hai mô hình mở rộng.
Đối với kiểm định cơ chế bất đối xứng theo niềm tin tiên nghiệm tại Bảng 3 của bài báo gốc tương ứng các Mô hình 6 đến 9, mẫu Đợt 2 được phân tách trực tiếp dựa trên việc niềm tin tiên nghiệm của người trả lời nằm thấp hơn hay từ ngưỡng chuẩn mực thực tế trở lên, đồng thời so sánh riêng từng nhánh can thiệp với nhóm đối chứng có cùng điều kiện lọc tiên nghiệm. Để bảo đảm độ khớp số học tuyệt đối tới tám chữ số thập phân giữa Stata 18 MP, R 4.3 và Python 3.13, toàn bộ các mô hình HC1 đều nhân ma trận hiệp phương sai với hệ số hiệu chỉnh bậc tự do mẫu hữu hạn và kiểm định xác suất hai phía theo phân phối Student với bậc tự do; Trong khi đó, hai mô hình hấp thụ 51 tiểu bang áp dụng chính xác hệ số hiệu chỉnh gom cụm với tính đủ cả 51 tham số tiểu bang và suy diễn trên phân phối Student với bậc tự do cụm (Cameron & Miller, 2015; Abadie et al., 2023).
4. Kết quả tái lập đa nền tảng và kiểm định chẩn đoán
4.1. Thực trạng nhận thức sai lệch chuẩn mực xã hội và mối quan hệ cơ sở với đóng góp khí hậu tại đợt 1
Số liệu tái tạo tại Bảng 1 và Hình 2 xác nhận sự tồn tại của một khoảng trống nhận thức sâu rộng và có tính hệ thống trong công chúng Hoa Kỳ đối với hành động ứng phó biến đổi khí hậu. Tại Bảng A của Hình 2, trong khi người trả lời Đợt 1 khẳng định họ đang thực hiện các nỗ lực chống lại sự nóng lên toàn cầu trong đời sống thường nhật, mức dự đoán trung bình của công chúng về tỷ lệ này chỉ đạt , tạo ra độ lệch nhận thức âm điểm phần trăm có ý nghĩa thống kê vượt trội với trị thống kê kiểm định cặp và , trong đó người có câu trả lời hợp lệ đánh giá thấp tỷ lệ hành động của đồng bào mình. Khoảng trống ảo tưởng số đông thậm chí còn mở rộng gần gấp đôi trên chiều chuẩn mực quy phạm tại Bảng B của Hình 2: Tỷ lệ thực tế người dân Mỹ tán thành rằng mọi người nên hành động chống nóng lên toàn cầu đạt mức áp đảo , thế nhưng mức dự đoán trung bình chỉ dừng ở , tương ứng độ lệch âm sâu tới điểm phần trăm với , và có tới công dân đánh giá thấp sự đồng thuận đạo đức của xã hội.

Khi phân rã chi tiết xuống sáu hạng mục hành vi cụ thể tại Bảng 1 và Bảng C của Hình 2, hiện tượng đánh giá thấp chuẩn mực quy phạm xuất hiện đồng loạt trên cả sáu lĩnh vực từ mức điểm phần trăm ở hành vi hạn chế tiêu thụ thịt, điểm phần trăm ở hạn chế đi máy bay, điểm phần trăm ở hoạt động chính trị khí hậu, điểm phần trăm ở sử dụng điện xanh, điểm phần trăm ở mua sắm thân thiện khí hậu cho tới đỉnh điểm điểm phần trăm ở việc sử dụng phương tiện thay thế ô tô cá nhân. Trên chiều hành vi thực tế, công chúng đánh giá thấp bốn trên sáu hạng mục — đặc biệt đánh giá thấp tỷ lệ tránh bay tới điểm phần trăm — ngoại trừ việc đánh giá quá cao tỷ lệ hộ gia đình đang dùng điện từ nguồn năng lượng xanh thêm điểm phần trăm do nhầm lẫn giữa tỷ trọng điện tái tạo trên lưới điện chung với hợp đồng mua điện xanh chủ động của từng hộ. Quan trọng hơn cả, khảo sát kiểm chứng có thưởng tài chính tại Đợt 3 được biểu diễn ở Bảng D của Hình 2 bác bỏ hoàn toàn nghi ngại rằng ảo tưởng số đông chỉ là sản phẩm của câu hỏi khảo sát định tính không ràng buộc tiền bạc: Khi được yêu cầu dự đoán số tiền quyên góp trung bình thực tế cho Atmosfair của người tham gia Đợt 1 vốn đạt USD trên 450 USD, mức dự đoán trung bình có thưởng của người tham gia Đợt 3 chỉ đạt USD với trung vị tròn USD, kéo theo số người tham gia đánh giá thấp mức đóng góp tài chính thực tế của cộng đồng.
| Biến giải thích / Chỉ tiêu thống kê | Mô hình 1 — Chuẩn mực hành vi | Mô hình 2 — Chuẩn mực quy phạm | Bài báo gốc Cột 1 | Bài báo gốc Cột 2 |
|---|---|---|---|---|
| Niềm tin chuẩn mực hành vi chuẩn hóa | 12.067*** (3.146) | — | 12.067*** (3.146) | — |
| Niềm tin chuẩn mực quy phạm chuẩn hóa | — | 14.372*** (3.058) | — | 14.372*** (3.058) |
| Lòng vị tha chuẩn hóa | 51.361*** (3.476) | 51.819*** (3.447) | 51.361*** (3.476) | 51.819*** (3.447) |
| Sự kiên nhẫn thời gian chuẩn hóa | 15.139*** (3.095) | 15.132*** (3.086) | 15.139*** (3.095) | 15.132*** (3.086) |
| Mức chấp nhận rủi ro chuẩn hóa | -1.527 (3.374) | -0.925 (3.357) | -1.527 (3.374) | -0.925 (3.357) |
| Có đi có lại tích cực chuẩn hóa | 9.504*** (3.243) | 7.819** (3.260) | 9.504*** (3.243) | 7.819** (3.260) |
| Có đi có lại tiêu cực chuẩn hóa | -3.469 (3.212) | -2.690 (3.183) | -3.469 (3.212) | -2.690 (3.183) |
| Niềm tin xã hội chuẩn hóa | 1.061 (3.231) | 0.816 (3.201) | 1.061 (3.231) | 0.816 (3.201) |
| Chủ nghĩa phổ quát đạo đức tương đối chuẩn hóa | 23.496*** (3.295) | 23.137*** (3.283) | 23.496*** (3.295) | 23.137*** (3.283) |
| Đảng viên hoặc ủng hộ Đảng Dân chủ | 45.254*** (6.247) | 44.279*** (6.255) | 45.254*** (6.247) | 44.279*** (6.255) |
| Tuổi người trả lời | 0.801 (1.039) | 0.823 (1.038) | 0.801 (1.039) | 0.823 (1.038) |
| Bình phương tuổi | -0.008 (0.011) | -0.008 (0.011) | -0.008 (0.011) | -0.008 (0.011) |
| Giới tính Nữ | 16.474*** (6.341) | 16.044** (6.306) | 16.474*** (6.341) | 16.044** (6.306) |
| Logarit thu nhập hộ gia đình | 10.315*** (3.770) | 10.257*** (3.755) | 10.315*** (3.770) | 10.257*** (3.755) |
| Trình độ cao đẳng hoặc đại học trở lên | -15.188** (5.955) | -15.798*** (5.937) | -15.188** (5.955) | -15.798*** (5.937) |
| Đang có việc làm hưởng lương | 8.341 (6.623) | 8.746 (6.601) | 8.341 (6.623) | 8.746 (6.601) |
| Có con cái | 4.634 (6.500) | 4.667 (6.481) | 4.634 (6.500) | 4.667 (6.481) |
| Hệ số chặn | 64.649 (46.164) | 63.934 (45.863) | — | — |
| Số quan sát | 1,975 | 1,975 | 1,975 | 1,975 |
| Hệ số xác định | 0.2814 | 0.2841 | 0.281 | 0.284 |
Ghi chú: Biến phụ thuộc là số tiền quyên góp cho dự án bù đắp khí thải Atmosfair tính bằng USD trên hạn mức 450 USD tại Đợt 1 có trung bình mẫu đạt USD tương ứng Bảng 1 của Andre et al. (2026); Sai số chuẩn vững HC1 đặt trong ngoặc đơn; Bài báo gốc làm tròn ba chữ số thập phân và không trình bày dòng hệ số chặn; Ký hiệu mức ý nghĩa thống kê hai phía: , , .
Bảng 2 chứng minh rằng ngay cả sau khi đã kiểm soát nghiêm ngặt toàn bộ phổ sở thích kinh tế cốt lõi, nền tảng giá trị đạo đức và khuynh hướng đảng phái trên quan sát có ở Mô hình 1 và ở Mô hình 2, niềm tin chuẩn mực xã hội vẫn duy trì sức dự báo độc lập rất lớn đối với quyết định đóng góp tiền thật. Mỗi mức tăng một độ lệch chuẩn của niềm tin chuẩn mực hành vi đi kèm mức tăng quyên góp USD với sai số chuẩn , và mỗi mức tăng một độ lệch chuẩn của niềm tin chuẩn mực quy phạm đi kèm mức tăng USD với sai số chuẩn — trùng khớp tuyệt đối tới chữ số thập phân thứ ba với hai con số công bố và của Andre et al. (2026). Bên cạnh đó, cấu trúc các biến sở thích kinh tế vận hành hoàn toàn nhất quán với lý thuyết hàng hóa công liên thời gian của Falk et al. (2018) và Enke (2020): Lòng vị tha mang hệ số lớn nhất đạt đến USD, tiếp đến là định hướng Đảng Dân chủ ở mức đến USD, chủ nghĩa phổ quát đạo đức tương đối ở mức đến USD, sự kiên nhẫn thời gian ở mức đến USD và tính có đi có lại tích cực ở mức đến USD.
4.2. Tác động nhân quả của can thiệp chuẩn mực xã hội và đối chiếu đa nền tảng trên 14 mô hình
Bảng 3 trình bày chi tiết toàn bộ 12 tham số ước lượng của Mô hình 3 — đặc tả thực nghiệm ngẫu nhiên chủ đạo tương ứng Cột 1, Bảng 2 của bài báo gốc trên cỡ mẫu quan sát có . So với mức quyên góp trung bình USD của nhóm đối chứng không nhận thông tin, việc cung cấp thông tin chuẩn mực hành vi xác nhận người Mỹ đang hành động vì khí hậu làm tăng số tiền quyên góp trung bình thêm USD với sai số chuẩn và xác suất , tương đương mức tăng so với cơ sở đối chứng. Song song đó, việc cung cấp thông tin chuẩn mực quy phạm xác nhận người Mỹ ủng hộ nghĩa vụ chống nóng lên toàn cầu làm tăng số tiền quyên góp trung bình thêm USD với sai số chuẩn và xác suất , tương đương mức tăng so với nhóm đối chứng. Kiểm định Wald so sánh trực tiếp hai hệ số can thiệp cho trị thống kê với , cho thấy dù ước lượng điểm của nhánh quy phạm cao hơn nhánh hành vi USD nhưng sự chênh lệch giữa hai hình thức thông tin trên biến quyên góp chưa khác biệt có ý nghĩa thống kê.
| Biến giải thích / Chỉ tiêu thống kê | Bài báo gốc | Stata 18 MP | R 4.3 | Python 3.13 | Độ lệch tối đa 3 nền tảng |
|---|---|---|---|---|---|
| Can thiệp thông tin chuẩn mực hành vi | 11.725** (4.675) | 11.7254** (4.6745) | 11.7254** (4.6745) | 11.7254** (4.6745) | 0.0000% |
| Can thiệp thông tin chuẩn mực quy phạm | 15.674*** (4.701) | 15.6736*** (4.7013) | 15.6736*** (4.7013) | 15.6736*** (4.7013) | 0.0000% |
| Tuổi người trả lời | — | 0.0944 (0.1220) | 0.0944 (0.1220) | 0.0944 (0.1220) | 0.0000% |
| Giới tính Nữ | — | 17.9242*** (4.1703) | 17.9242*** (4.1703) | 17.9242*** (4.1703) | 0.0000% |
| Logarit thu nhập hộ gia đình | — | 14.3931*** (2.3732) | 14.3931*** (2.3732) | 14.3931*** (2.3732) | 0.0000% |
| Trình độ cao đẳng hoặc đại học trở lên | — | -1.9244 (4.1675) | -1.9244 (4.1675) | -1.9244 (4.1675) | 0.0000% |
| Đang có việc làm hưởng lương | — | 6.7929 (4.2574) | 6.7929 (4.2574) | 6.7929 (4.2574) | 0.0000% |
| Đảng viên hoặc ủng hộ Đảng Dân chủ | — | 71.4611*** (3.8932) | 71.4611*** (3.8932) | 71.4611*** (3.8932) | 0.0000% |
| Vùng Đông Bắc Hoa Kỳ | — | -4.2605 (5.9121) | -4.2605 (5.9121) | -4.2605 (5.9121) | 0.0000% |
| Vùng Trung Tây Hoa Kỳ | — | -7.5657 (5.7083) | -7.5657 (5.7083) | -7.5657 (5.7083) | 0.0000% |
| Vùng Miền Nam Hoa Kỳ | — | -6.4974 (4.9702) | -6.4974 (4.9702) | -6.4974 (4.9702) | 0.0000% |
| Hệ số chặn | — | 45.3230* (25.9681) | 45.3230* (25.9681) | 45.3230* (25.9681) | 0.0000% |
| Số quan sát | 5,991 | 5,991 | 5,991 | 5,991 | 0% |
| Hệ số xác định | 0.067 | 0.0669 | 0.0669 | 0.0669 | 0.0000% |
Ghi chú: Biến phụ thuộc là số tiền quyên góp cho tổ chức bù đắp carbon Atmosfair tính bằng USD tại Đợt 2 tương ứng Cột 1, Bảng 2 của Andre et al. (2026) với trung bình nhóm đối chứng đạt USD; Bài báo gốc thu gọn các biến kiểm soát nhân khẩu học và vùng địa lý dưới dòng báo cáo kiểm soát chung; Sai số chuẩn vững HC1 đặt trong ngoặc đơn; Ký hiệu mức ý nghĩa thống kê hai phía: , , .
Bảng 4 và Hình 3 tổng hợp toàn diện kết quả đối chiếu đa nền tảng trên cả 14 mô hình kinh tế lượng, làm sáng tỏ cơ chế truyền dẫn từ thông tin sang niềm tin hậu nghiệm, tính bất đối xứng theo tiên nghiệm và sự lan tỏa sang thái độ chính sách. Thứ nhất, tại Mô hình 4 có , và Mô hình 5 có , , cả hai can thiệp đều nâng cao mạnh mẽ niềm tin hậu nghiệm của người tham gia về sáu hành vi khí hậu cụ thể mà không hề được nhắc tới trực tiếp trong thông điệp can thiệp, chứng minh sự cập nhật niềm tin thực chất chứ không phải ghi nhớ cơ học con số được cung cấp (Haaland et al., 2023). Đáng chú ý, một hiện tượng học hỏi chéo bất đối xứng rất thú vị xuất hiện: Trong phương trình niềm tin hành vi hậu nghiệm tại Mô hình 4, nhánh can thiệp hành vi làm tăng niềm tin thêm độ lệch chuẩn nhưng nhánh can thiệp quy phạm thậm chí còn đẩy niềm tin hành vi tăng mạnh hơn tới độ lệch chuẩn với kiểm định Wald ; Tương tự tại Mô hình 5, nhánh quy phạm nâng niềm tin chuẩn mực bậc hai thêm độ lệch chuẩn, vượt trội có ý nghĩa thống kê ở mức so với mức tăng chéo độ lệch chuẩn của nhánh hành vi.
| Đặc tả mô hình kiểm chứng | Bài báo gốc | Stata 18 MP | R 4.3 | Python 3.13 | Cỡ mẫu | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Mô hình 1 — Quyên góp Đợt 1 theo chuẩn mực hành vi | 12.067*** (3.146) | 12.0672*** (3.1456) | 12.0672*** (3.1456) | 12.0672*** (3.1456) | 1,975 | 0.2814 |
| Mô hình 2 — Quyên góp Đợt 1 theo chuẩn mực quy phạm | 14.372*** (3.058) | 14.3719*** (3.0577) | 14.3719*** (3.0577) | 14.3719*** (3.0577) | 1,975 | 0.2841 |
| Mô hình 3 — Quyên góp Đợt 2 theo can thiệp quy phạm | 15.674*** (4.701) | 15.6736*** (4.7013) | 15.6736*** (4.7013) | 15.6736*** (4.7013) | 5,991 | 0.0669 |
| Mô hình 4 — Niềm tin hành vi hậu nghiệm theo can thiệp hành vi | 0.279*** (0.030) | 0.2787*** (0.0302) | 0.2787*** (0.0302) | 0.2787*** (0.0302) | 5,988 | 0.0785 |
| Mô hình 5 — Niềm tin quy phạm hậu nghiệm theo can thiệp quy phạm | 0.350*** (0.030) | 0.3503*** (0.0301) | 0.3503*** (0.0301) | 0.3503*** (0.0301) | 5,976 | 0.0885 |
| Mô hình 6 — Quyên góp nhóm tiên nghiệm thấp hơn, nhánh hành vi | 14.931** (5.875) | 14.9313** (5.8745) | 14.9313** (5.8745) | 14.9313** (5.8745) | 2,579 | 0.0664 |
| Mô hình 7 — Quyên góp nhóm tiên nghiệm thấp hơn, nhánh quy phạm | 19.111*** (5.387) | 19.1108*** (5.3869) | 19.1108*** (5.3869) | 19.1108*** (5.3869) | 3,054 | 0.0805 |
| Mô hình 8 — Quyên góp nhóm tiên nghiệm cao hơn, nhánh hành vi | 5.231 (7.701) | 5.2313 (7.7011) | 5.2313 (7.7011) | 5.2313 (7.7011) | 1,399 | 0.0722 |
| Mô hình 9 — Quyên góp nhóm tiên nghiệm cao hơn, nhánh quy phạm | 4.747 (9.623) | 4.7471 (9.6227) | 4.7471 (9.6227) | 4.7471 (9.6227) | 946 | 0.0440 |
| Mô hình 10 — Chỉ số ủng hộ chính sách 7 mục, nhánh hành vi | 0.088*** (0.026) | 0.0882*** (0.0261) | 0.0882*** (0.0261) | 0.0882*** (0.0261) | 5,999 | 0.2655 |
| Mô hình 11 — Chỉ số hoạt động xã hội 11 mục, nhánh hành vi | 0.039 (0.027) | 0.0389 (0.0272) | 0.0389 (0.0272) | 0.0389 (0.0272) | 5,994 | 0.2389 |
| Mô hình 12 — Chỉ số tổng hợp 18 mục, nhánh hành vi | 0.061** (0.026) | 0.0610** (0.0261) | 0.0610** (0.0261) | 0.0610** (0.0261) | 5,993 | 0.2833 |
| Mô hình 13 — Quyên góp Đợt 2 hấp thụ HDFE 51 bang, nhánh quy phạm | Mở rộng HDFE | 15.9995*** (4.1072) | 15.9995*** (4.1072) | 15.9995*** (4.1072) | 5,991 | 0.0753 |
| Mô hình 14 — Chỉ số chính sách hấp thụ HDFE 51 bang, nhánh hành vi | Mở rộng HDFE | 0.0882*** (0.0239) | 0.0882*** (0.0239) | 0.0882*** (0.0239) | 5,999 | 0.2743 |
Ghi chú: Các Mô hình 1 đến 12 sử dụng sai số chuẩn vững HC1 tương ứng Bảng 1 đến Bảng 4 của Andre et al. (2026); Mô hình 13 và Mô hình 14 hấp thụ toàn bộ 51 hiệu ứng cố định tiểu bang kèm sai số chuẩn gom cụm theo 51 tiểu bang chuẩn CRV1; Trong các phương trình đồng thời hai nhánh can thiệp, hệ số đối ứng cũng khớp tuyệt đối trên cả ba nền tảng gồm nhánh hành vi tại Mô hình 3, nhánh quy phạm tại Mô hình 4, nhánh hành vi tại Mô hình 5, nhánh quy phạm tại Mô hình 10, tại Mô hình 11, tại Mô hình 12, nhánh hành vi tại Mô hình 13 và nhánh quy phạm tại Mô hình 14; Ký hiệu mức ý nghĩa thống kê hai phía: , , .
Thứ hai, bốn mô hình phân tổ theo vị trí niềm tin tiên nghiệm tại các Mô hình 6 đến 9 tương ứng Bảng 3 của bài báo gốc và Bảng A của Hình 3 xác nhận sắc nét cơ chế cập nhật thông tin Bayes đã thiết lập ở Mục 2.2. Trong nhóm công dân đánh giá thấp chuẩn mực trước khi nhận thông tin, can thiệp chuẩn mực hành vi thúc đẩy quyên góp tăng mạnh thêm USD với sai số chuẩn trên cỡ mẫu có , còn can thiệp chuẩn mực quy phạm thúc đẩy quyên góp tăng vọt USD với sai số chuẩn trên cỡ mẫu có . Trái lại, trong nhóm công dân vốn đã dự đoán chuẩn mực xã hội bằng hoặc cao hơn mức thực tế và , tác động của cả hai nhánh can thiệp giảm xuống mức dương nhỏ không có ý nghĩa thống kê là USD với sai số chuẩn , trên có ở Mô hình 8 và USD với sai số chuẩn , trên có ở Mô hình 9. Đáng khích lệ về mặt chính sách là không hề xuất hiện hiệu ứng boomerang kéo giảm đóng góp ở nhóm tiên nghiệm cao (Allcott, 2011), bởi con số và tự thân vẫn khẳng định sự ủng hộ của đa số áp đảo công dân Hoa Kỳ.

Thứ ba, các Mô hình 10 đến 12 tương ứng Bảng 4 của bài báo gốc và Bảng B của Hình 3 kiểm tra mức độ lan tỏa của thông tin chuẩn mực sang thái độ chính trị – chính sách. Trên chỉ số ủng hộ bảy chính sách khí hậu trọng điểm gồm thuế carbon, trần phát thải nhà máy điện, tiêu chuẩn tối thiểu điện tái tạo, tài trợ nghiên cứu năng lượng sạch, hoàn thuế thiết bị tiết kiệm năng lượng, quản lý khí nhà kính và giảng dạy khí hậu tại trường học với và tại Mô hình 10, nhánh can thiệp hành vi làm tăng sự ủng hộ chính sách thêm độ lệch chuẩn với sai số chuẩn , và nhánh can thiệp quy phạm làm tăng thêm độ lệch chuẩn với sai số chuẩn , . Tuy nhiên, đối với chỉ số sẵn lòng trực tiếp tham gia mười một hoạt động vận động xã hội tốn kém thời gian và rủi ro đối đầu chính trị như biểu tình, bất tuân dân sự bất bạo động hay gặp gỡ nghị sĩ tại Mô hình 11 có và , hệ số của cả hai nhánh đều nhỏ và không có ý nghĩa thống kê ở mức với và với , kéo theo chỉ số gộp mười tám mục tại Mô hình 12 có và chỉ có ý nghĩa thống kê ở nhánh hành vi với độ lệch chuẩn.
4.3. Kiểm định độ nhạy hấp thụ hiệu ứng cố định 51 tiểu bang và phân hóa theo thái độ hoài nghi khí hậu
Một câu hỏi chẩn đoán kinh tế lượng tự nhiên đặt ra đối với các đặc tả cơ sở của Andre et al. (2026) là liệu việc chỉ kiểm soát ba biến giả vùng địa lý rộng lớn có bỏ sót sự phân hóa thể chế khí hậu, cường độ thiên tai và văn hóa chính trị sâu sắc giữa 51 tiểu bang Hoa Kỳ hay không, cũng như việc giả định sai số độc lập giữa các cá nhân cùng bang có làm sai lệch sai số chuẩn hay không (Cameron & Miller, 2015). Bảng 5 và Hình 4 báo cáo kết quả kiểm định mở rộng của chúng tôi tại Mô hình 13 và Mô hình 14 khi hấp thụ toàn bộ 51 hiệu ứng cố định tiểu bang đồng thời gom cụm sai số chuẩn theo 51 tiểu bang.
Kết quả tại Bảng 5 chứng minh tính vững chắc vượt trội của ước lượng nhân quả: Tại Mô hình 13 trên quan sát, việc hấp thụ 51 tiểu bang nâng hệ số xác định từ lên , đồng thời hệ số của can thiệp hành vi tăng nhẹ lên USD với sai số chuẩn gom cụm thu hẹp còn , và hệ số của can thiệp quy phạm tăng lên USD với sai số chuẩn gom cụm , . Tương tự tại Mô hình 14 trên quan sát, tăng từ lên với hai hệ số duy trì vững chắc ở mức và độ lệch chuẩn, cả hai đều đạt mức ý nghĩa . Sự thu hẹp nhẹ của sai số chuẩn gom cụm cấp tiểu bang so với sai số chuẩn cá nhân HC1 hoàn toàn phù hợp với định lý kinh tế lượng thực nghiệm của Abadie et al. (2023): Vì phép phân bổ ngẫu nhiên hai nhánh thông tin được thực hiện độc lập ở cấp độ từng cá nhân chứ không phân cụm theo tiểu bang, tích số tương quan nội cụm của biến xử lý bằng không nên việc gom cụm cấp tiểu bang không làm phình phương sai như trong các thiết kế bán thực nghiệm cấp bang.
| Nhóm phân tích độ nhạy và hoài nghi khí hậu | Nhánh can thiệp hành vi | Nhánh can thiệp quy phạm | Cỡ mẫu phân tích | Chú giải thống kê kiểm định |
|---|---|---|---|---|
| Đặc tả cơ sở quyên góp USD — Biến giả vùng, sai số chuẩn HC1 | 11.7254** (4.6745) | 15.6736*** (4.7013) | 5,991 | |
| Đặc tả mở rộng quyên góp USD — Hấp thụ 51 bang, gom cụm 51 bang | 12.0428*** (3.8625) | 15.9995*** (4.1072) | 5,991 | , 51 cụm bang |
| Đặc tả cơ sở chỉ số chính sách — Biến giả vùng, sai số chuẩn HC1 | 0.0882*** (0.0261) | 0.0658** (0.0263) | 5,999 | |
| Đặc tả mở rộng chỉ số chính sách — Hấp thụ 51 bang, gom cụm 51 bang | 0.0882*** (0.0239) | 0.0693*** (0.0246) | 5,999 | , 51 cụm bang |
| Nhóm hoài nghi — Ít tin tưởng khoa học khí hậu | 21.27*** (7.44) | 20.66*** (7.45) | 5,991 | Kiểm định chênh lệch hành vi , quy phạm |
| Nhóm tin tưởng — Ít tin tưởng khoa học khí hậu | 2.91 (5.66) | 13.12** (5.65) | 5,991 | Nhóm đối chiếu tin tưởng khoa học khí hậu |
| Nhóm hoài nghi — Cho rằng chưa có đồng thuận khoa học | 24.13*** (8.57) | 29.69*** (8.45) | 5,991 | Kiểm định chênh lệch hành vi , quy phạm |
| Nhóm tin tưởng — Cho rằng chưa có đồng thuận khoa học | 1.66 (5.39) | 8.18 (5.45) | 5,991 | Nhóm đối chiếu công nhận đồng thuận khoa học |
| Nhóm hoài nghi — Không lo ngại về nóng lên toàn cầu | 34.23*** (9.11) | 24.88*** (9.14) | 5,991 | Kiểm định chênh lệch hành vi , quy phạm |
| Nhóm tin tưởng — Không lo ngại về nóng lên toàn cầu | 1.20 (5.01) | 10.29** (4.98) | 5,991 | Nhóm đối chiếu có lo ngại về nóng lên toàn cầu |
| Nhóm hoài nghi — Cho rằng biến đổi khí hậu ít gây hại | 31.83*** (8.98) | 23.81*** (9.09) | 5,991 | Kiểm định chênh lệch hành vi , quy phạm |
| Nhóm tin tưởng — Cho rằng biến đổi khí hậu ít gây hại | 2.16 (5.08) | 9.37* (5.06) | 5,991 | Nhóm đối chiếu nhận thức mức độ gây hại đáng kể |
| Nhóm hoài nghi — Cho rằng nóng lên do nguyên nhân tự nhiên | 38.65*** (9.13) | 25.92*** (9.09) | 5,991 | Kiểm định chênh lệch hành vi , quy phạm |
| Nhóm tin tưởng — Cho rằng nóng lên do nguyên nhân tự nhiên | 0.35 (5.08) | 11.64** (5.05) | 5,991 | Nhóm đối chiếu tin rằng do hoạt động con người |
Ghi chú: Mười dòng cuối ước lượng từ năm phương trình hồi quy tương tác đầy đủ trên quan sát Đợt 2 tương ứng Hình 3 của Andre et al. (2026), trong đó tỷ trọng nhóm hoài nghi lần lượt chiếm ít tin tưởng khoa học khí hậu, cho rằng chưa có đồng thuận khoa học, không lo ngại, cho rằng ít gây hại và cho rằng nóng lên do tự nhiên; Giá trị xác suất chênh lệch được tính bằng kiểm định Wald hai phía giữa hệ số nhóm hoài nghi và nhóm tin tưởng; Ký hiệu mức ý nghĩa thống kê hai phía: , , .
Mười dòng phân rã tương tác cuối Bảng 5 cùng Bảng C và Bảng D của Hình 3 mang lại phát hiện thực nghiệm có ý nghĩa chính sách sâu sắc bậc nhất của toàn bộ công trình. Trên cả năm thước đo hoài nghi khí hậu tại Hoa Kỳ, tác động của thông tin chuẩn mực hành vi tập trung gần như trọn vẹn ở nhóm công dân hoài nghi khí hậu! Cụ thể, đối với người trả lời cho rằng sự nóng lên toàn cầu bắt nguồn từ chu kỳ tự nhiên chứ không phải do con người, việc biết người dân Mỹ đang hành động chống nóng lên toàn cầu làm tăng mức quyên góp Atmosfair vọt lên thêm USD với sai số chuẩn , cao gấp hơn một trăm lần mức USD không có ý nghĩa thống kê ở nhóm đã tin vào nguyên nhân nhân sinh, với xác suất chênh lệch . Quy luật phân cực tương tự lặp lại nhất quán ở nhóm không lo ngại về khí hậu với USD so với USD có , nhóm cho rằng khí hậu ít gây hại với USD so với USD có , nhóm phủ nhận đồng thuận khoa học với USD so với USD có , và nhóm ít tin tưởng nhà khoa học khí hậu với USD so với USD có . Trong khi đó, thông tin chuẩn mực quy phạm vừa nâng quyên góp rất mạnh ở nhóm hoài nghi từ đến USD vừa tiếp tục thúc đẩy nhóm tin tưởng khí hậu tăng đóng góp thêm đến USD.

Cuối cùng, Hình 4 mở rộng góc nhìn sang bản đồ phân bố không gian cấp tiểu bang trên dữ liệu gộp Đợt 1 và Đợt 2 gồm 8,000 công dân Hoa Kỳ. Tại Bảng A của Hình 4, toàn bộ số tiểu bang có quy mô mẫu từ 60 quan sát trở lên đều nằm trọn phía dưới đường chéo nhận thức đúng thực tế, khẳng định ảo tưởng số đông là hiện tượng phổ quát xuyên suốt cả các tiểu bang ngả xanh Dân chủ lẫn các tiểu bang ngả đỏ Cộng hòa. Bảng B của Hình 4 xếp hạng mười hai tiểu bang đông dân nhất cho thấy ngay cả tại những thành trì đi đầu về chính sách khí hậu như California với 914 quan sát, New York với 479 quan sát hay New Jersey với 205 quan sát, người dân vẫn đánh giá thấp chuẩn mực quy phạm của tiểu bang mình lần lượt tới , và điểm phần trăm, song hành cùng mức đánh giá thấp điểm phần trăm tại Florida trên 625 quan sát và điểm phần trăm tại Texas trên 523 quan sát.
5. Hàm ý chính sách và kết luận
Chuỗi bằng chứng thực nghiệm được tái lập và mở rộng trong nghiên cứu này làm sáng tỏ một nghịch lý trung tâm của kinh tế học chính trị về biến đổi khí hậu: Sự trì trệ trong hành động tự nguyện và sự dè dặt chính trị trước các chính sách định giá carbon không nhất thiết phản ánh sự thờ ơ nội tại của đa số cử tri, mà một phần quan trọng bắt nguồn từ trạng thái bi quan tập thể sai lệch về chuẩn mực xã hội của cộng đồng (Bursztyn et al., 2020; Andre et al., 2024; Andre et al., 2026). Đặc biệt, sự đối lập thú vị giữa hai nhánh thông tin trên nhóm hoài nghi khí hậu hé lộ tâm lý học kinh tế tinh tế của truyền thông công cộng: Khi một công dân hoài nghi khoa học tiếp nhận thông tin rằng người Mỹ thực sự đã và đang hành động chống nóng lên toàn cầu trong đời thực, tín hiệu hành vi hữu hình đã được kiểm chứng đó phá vỡ nhận thức phòng thủ rằng bảo vệ khí hậu chỉ là khẩu hiệu của một nhóm thiểu số cấp tiến, từ đó kích hoạt mạnh mẽ động cơ hợp tác có điều kiện tăng thêm từ đến USD mà không kích động tâm lý phản kháng ý thức hệ (Bénabou & Tirole, 2006; Enke, 2020).
Bất chấp những giới hạn cần tiếp tục hoàn thiện đó, phát hiện rằng các thông điệp chuẩn mực xã hội trung thực, chi phí gần như bằng không có thể nâng đồng thời cả đóng góp tài chính tự nguyện lẫn sự ủng hộ đối với thuế carbon và tiêu chuẩn điện tái tạo mang lại giá trị ứng dụng trực tiếp cho cơ quan hoạch định chính sách môi trường.
Tóm lại, thông qua việc kiểm chứng độc lập toàn bộ kho dữ liệu 8,302 quan sát trên ba nền tảng Stata 18 MP, R 4.3 và Python 3.13 với sai lệch chéo tối đa chỉ và mở rộng sang kiểm định hiệu ứng cố định 51 tiểu bang, nghiên cứu tái lập này xác nhận độ tin cậy định lượng hoàn hảo của công trình Andre et al. (2026), khẳng định việc tháo gỡ ảo tưởng số đông về chuẩn mực xã hội là một công cụ chính sách bổ trợ sắc bén và tiết kiệm chi phí nhằm thúc đẩy hành động tập thể ứng phó biến đổi khí hậu.
Phụ lục A. Báo cáo bình duyệt học thuật độc lập
A.1. Đánh giá tổng quan đóng góp học thuật và vị thế nghiên cứu
Công trình nghiên cứu của Andre et al. (2026) công bố trên tạp chí The Review of Economics and Statistics đánh dấu một bước tiến phương pháp luận và thực nghiệm quan trọng nằm tại giao điểm của ba nhánh trụ cột trong kinh tế học đương đại: Kinh tế học công cộng về cung ứng tự nguyện hàng hóa công toàn cầu, kinh tế học hành vi về chuẩn mực xã hội và sở thích vị xã hội (Bénabou & Tirole, 2006; Fehr & Schurtenberger, 2018; Falk et al., 2018), cùng kinh tế học thực nghiệm cung cấp thông tin trên quy mô dân số đại diện (Bursztyn et al., 2020; Haaland et al., 2023). Xét trong tiến trình phát triển của kinh tế học môi trường suốt hai thập niên qua, phần lớn văn chương truyền thống tập trung phân tích các công cụ điều tiết giá cả Pigou như thuế phát thải carbon, hạn ngạch thương mại phát thải hoặc trợ cấp công nghệ năng lượng sạch dưới giả định sở thích và niềm tin của cử tri là ngoại sinh cố định. Ngay cả khi dòng nghiên cứu can thiệp hành vi khởi sắc từ công trình kinh điển của Allcott (2011) về báo cáo so sánh điện năng hộ gia đình, phạm vi nhận dạng vẫn chủ yếu giới hạn ở chuẩn mực mô tả tiêu dùng cục bộ trong phạm vi khu phố mà chưa giải quyết được câu hỏi vĩ mô hơn: Liệu sự chần chừ của công chúng trước cuộc khủng hoảng khí hậu quốc gia có bắt nguồn từ việc công dân đánh giá sai lệch nghiêm trọng cam kết hành động và nền tảng đạo đức của chính đồng bào mình hay không.
Đặt trên hệ quy chiếu của các tạp chí kinh tế học hàng đầu, giá trị đóng góp học thuật cốt lõi của Andre et al. (2026) được kết tinh trên bốn chiều kích nổi bật. Chiều kích thứ nhất là sự phân tách khái niệm và đo lường rạch ròi giữa chuẩn mực hành vi thực nghiệm — phản ánh cái mà cộng đồng thực sự đang làm — và chuẩn mực quy phạm bậc hai — phản ánh cái mà cộng đồng tin rằng mỗi công dân có nghĩa vụ đạo đức phải làm (Fehr & Schurtenberger, 2018). Bằng cách khảo sát trực tiếp cả hành vi tự báo cáo, quan điểm quy phạm bậc nhất lẫn dự đoán bậc hai trên mẫu hạn ngạch đại diện 2,000 người Mỹ tại Đợt 1, nhóm tác giả xác lập bằng chứng định lượng không thể bác bỏ về trạng thái ảo tưởng số đông kép: Công chúng Hoa Kỳ đánh giá thấp tỷ lệ người dân hành động vì khí hậu tới điểm phần trăm từ mức thực tế xuống dự đoán , và đánh giá thấp tỷ lệ ủng hộ chuẩn mực quy phạm tới điểm phần trăm từ mức thực tế xuống dự đoán . Hơn thế nữa, việc thiết kế thêm khảo sát phụ trợ Đợt 3 có thưởng tài chính cho độ chính xác dự đoán trên quan sát — nơi mức dự đoán trung bình chỉ đạt USD so với mức quyên góp thực tế USD của Đợt 1 và có tới người tham gia đánh giá thấp đóng góp cộng đồng — đã khóa chặt tính vững chắc của phát hiện mô tả trước mọi phản biện về động cơ trả lời hời hợt không có tiền thưởng.
Chiều kích đóng góp thứ hai nằm ở thiết kế nhận dạng nhân quả sạch sẽ và trung thực không đánh lừa đối tượng thực nghiệm trong Đợt 2 trên quy mô mẫu lớn 6,000 công dân Hoa Kỳ. Thay vì sử dụng các kịch bản giả định nhân tạo, Andre et al. (2026) dùng chính hai thống kê thực nghiệm xác thực thu được từ Đợt 1 là và làm hai nhánh can thiệp thông tin ngẫu nhiên độc lập để tác động ngoại sinh vào tập thông tin của người tham gia trước khi họ đưa ra quyết định phân bổ tiền thật lên tới 450 USD cho dự án bù đắp khí thải Atmosfair. Thiết kế này cho phép chuyển hóa mối tương quan cắt ngang giàu sức gợi mở tại Bảng 1 thành ước lượng tác động xử lý nhân quả có ý nghĩa thống kê vững chắc tại Bảng 2, đồng thời kiểm chứng trực tiếp kênh truyền dẫn qua niềm tin hậu nghiệm trên sáu hành vi cụ thể không được nhắc tới trong thông điệp can thiệp.
Chiều kích đóng góp thứ ba có tầm vóc lý thuyết vượt ra ngoài phạm vi một thực nghiệm đơn lẻ là việc giải mã cấu trúc phân hóa của can thiệp chuẩn mực theo thái độ hoài nghi khí hậu và hệ giá trị đạo đức phổ quát (Enke, 2020). Phát hiện rằng thông tin chuẩn mực hành vi tạo ra cú hích đóng góp từ đến USD tập trung hoàn toàn ở nhóm công dân hoài nghi khoa học khí hậu, không lo ngại hoặc tin rằng biến đổi khí hậu do tự nhiên gây ra đã đảo ngược định kiến phổ biến trong giới hoạch định chính sách rằng nhóm cử tri hoài nghi là bất khả thuyết phục. Công trình này cũng đóng vai trò bệ phóng phương pháp luận trực tiếp cho dự án khảo sát toàn cầu trên 125 quốc gia của chính nhóm tác giả công bố trên Nature Climate Change (Andre et al., 2024), đồng thời để lại một gói lưu trữ tái lập chất lượng cao trên Harvard Dataverse giúp cộng đồng khoa học kiểm chứng độc lập toàn bộ chuỗi kết quả định lượng.
A.2. Phân tích phản biện chiến lược định danh nhân quả và giả định kinh tế lượng
Để thẩm định nghiêm ngặt nội hàm kinh tế lượng của các tham số được Andre et al. (2026) báo cáo xuyên suốt Bảng 1 đến Bảng 4, cần phân biệt rạch ròi điều kiện nhận dạng của ước lượng tác động theo ý định điều trị giảm thiểu dạng thức với điều kiện nhận dạng của các kênh cơ chế cấu trúc bên dưới (Haaland et al., 2023). Trong Đợt 2, nhờ phép phân bổ ngẫu nhiên độc lập cấp cá nhân , các hệ số hồi quy USD và USD tại Mô hình 3 nhận dạng nhất quán tác động nhân quả tổng thể của việc hiển thị câu thông báo và câu thông báo lên số tiền quyên góp Atmosfair. Tuy nhiên, khi diễn giải hai ước lượng giảm thiểu dạng thức này như bằng chứng tách biệt vai trò cấu trúc của chuẩn mực thực nghiệm so với chuẩn mực quy phạm, bốn giả định định danh ngầm định cần được đặt lên bàn cân phản biện khắt khe.
Giả định thứ nhất là tính trực giao kênh cập nhật niềm tin hay điều kiện loại trừ chéo giữa hai nhánh thông tin thực nghiệm. Giả sử hàm quyết định quyên góp cấu trúc của cá nhân phụ thuộc đồng thời vào cả niềm tin hậu nghiệm về hành vi thực tế lẫn niềm tin hậu nghiệm về chuẩn mực quy phạm bậc hai , kèm kênh tác động trực tiếp ngoại lai phản ánh độ nổi bật chú ý hoặc nhu cầu thực nghiệm của thông điệp :
Trong đó:
- : Số tiền quyên góp thực tế bằng USD của người tham gia trong thực nghiệm Đợt 2.
- : Hằng số chặn cấu trúc của phương trình hành vi đóng góp.
- : Độ co giãn nhân quả cấu trúc thuần túy của hành vi đóng góp theo một đơn vị thay đổi niềm tin chuẩn mực hành vi hậu nghiệm.
- : Chỉ số niềm tin hậu nghiệm của cá nhân về mức độ phổ biến của các hành vi chống biến đổi khí hậu thực tế.
- : Độ co giãn nhân quả cấu trúc thuần túy của hành vi đóng góp theo một đơn vị thay đổi niềm tin chuẩn mực quy phạm hậu nghiệm.
- : Chỉ số niềm tin hậu nghiệm của cá nhân về sự đồng thuận chuẩn mực quy phạm bậc hai trong xã hội.
- : Hiệu ứng trực tiếp phi niềm tin của thông điệp hành vi lên quyên góp như hiệu ứng gợi nhớ chủ đề hoặc nhu cầu làm hài lòng nhà nghiên cứu.
- : Biến chỉ báo nhị phân thuộc nhánh can thiệp thông tin chuẩn mực hành vi .
- : Hiệu ứng trực tiếp phi niềm tin của thông điệp quy phạm lên quyên góp độc lập với mức dịch chuyển niềm tin.
- : Biến chỉ báo nhị phân thuộc nhánh can thiệp thông tin chuẩn mực quy phạm .
- : Véc-tơ hệ số của các biến kiểm soát nhân khẩu học tiền định.
- : Véc-tơ đặc điểm cá nhân và vùng địa lý tiền can thiệp.
- : Sai số ngẫu nhiên cấu trúc của quyết định đóng góp tài chính.
Kết hợp phương trình cấu trúc trên với hệ hai phương trình giai đoạn một đã được ước lượng thực nghiệm tại Mô hình 4 và Mô hình 5, kỳ vọng có điều kiện của hai chỉ số niềm tin hậu nghiệm dịch chuyển theo ma trận cập nhật chéo hai nhân hai:
Trong đó:
- : Kỳ vọng toán học có điều kiện của niềm tin hậu nghiệm chiều dưới trạng thái phân bổ thực nghiệm.
- : Hằng số chặn giai đoạn một của chỉ số niềm tin hậu nghiệm chiều .
- : Tác động nhân quả giai đoạn một của nhánh thông tin hành vi lên niềm tin hậu nghiệm chiều , với thực nghiệm ghi nhận và .
- : Biến chỉ báo nhị phân nhận thông tin chuẩn mực hành vi.
- : Tác động nhân quả giai đoạn một của nhánh thông tin quy phạm lên niềm tin hậu nghiệm chiều , với thực nghiệm ghi nhận và .
- : Biến chỉ báo nhị phân nhận thông tin chuẩn mực quy phạm.
- : Véc-tơ tham số kiểm soát trong phương trình cập nhật niềm tin giai đoạn một.
- : Véc-tơ biến kiểm soát nhân khẩu học tiền can thiệp.
Nhìn vào bốn hệ số giai đoạn một tái lập tại Bảng 4, một thách thức định danh cấu trúc bộc lộ ngay lập tức: Hai nhánh thông tin hoàn toàn không tác động chéo bằng không mà tạo ra ma trận cập nhật đồng hướng gần như song tuyến tính! Thậm chí, thông điệp chuẩn mực quy phạm còn làm tăng niềm tin hành vi hậu nghiệm mạnh hơn cả chính thông điệp hành vi với , kiểm định Wald bác bỏ sự bằng nhau ở mức . Về mặt toán học, tỷ số tác động giữa hai nhánh trên niềm tin hành vi là , gần sát với tỷ số tác động trên niềm tin quy phạm là , khiến định thức ma trận truyền dẫn giai đoạn một cực kỳ nhỏ gần điểm suy biến không! Hệ quả kinh tế lượng là nếu sử dụng làm cặp biến công cụ để ước lượng tách rời bằng bình phương tối thiểu hai giai đoạn, thống kê kiểm định biến công cụ yếu đa biến Kleibergen–Paap sẽ sụp đổ do hai công cụ dịch chuyển hai biến nội sinh theo gần cùng một tia tuyến tính. Nói cách khác, việc nhánh quy phạm tạo ra mức tăng quyên góp USD lớn hơn mức USD của nhánh hành vi hoàn toàn có thể bắt nguồn từ việc con số lớn hơn con số nên kéo cả niềm tin hành vi lẫn niềm tin quy phạm đi xa hơn, chứ không chứng minh được !
Giả định thứ hai cần phản biện là sự vắng mặt của hiệu ứng tạo điểm neo độ nổi bật trong nhóm đối chứng thụ động. Trong thiết kế Đợt 2 của Andre et al. (2026), nhóm đối chứng bước thẳng từ màn hình khai báo tiên nghiệm sang màn hình quyết định quyên góp mà không nhận bất kỳ thông điệp trung tính nào có độ dài văn bản và điểm neo con số tương đương. Theo phân tích thiết kế thực nghiệm thông tin của Haaland et al. (2023) và Zizzo (2010), thiết kế đối chứng thụ động không tách bạch được tác động của nội dung định lượng chính xác và khỏi hiệu ứng nhắc nhở sự chú ý khi người tham gia vừa đọc thêm một màn hình nhấn mạnh chủ đề hành động tập thể chống nóng lên toàn cầu ngay trước lúc chia tiền.
Giả định thứ ba nằm ở phép suy diễn tương tác theo năm chiều kích hoài nghi khí hậu tại Hình 3 bài báo gốc và Bảng 5 tái lập. Khác với bản thân biến can thiệp được gán ngẫu nhiên ngoại sinh, các chỉ báo hoài nghi khí hậu như ít tin tưởng khoa học, phủ nhận đồng thuận khoa học hay cho rằng biến đổi khí hậu do tự nhiên là những đặc tính quan sát cắt ngang tương quan rất mạnh với đảng phái chính trị, thu nhập, trình độ học vấn, tôn giáo và đặc biệt là chủ nghĩa phổ quát đạo đức tương đối — như chính Bảng Phụ lục 16 của tác giả xác nhận hệ số tương quan âm từ đến độ lệch chuẩn trên quan sát! Khi hồi quy phương trình tương tác mà chỉ kiểm soát tuyến tính biến chính của nhân khẩu học chứ không kiểm soát đồng thời các tương tác cạnh tranh với định hướng đảng phái hay niềm tin tiên nghiệm , hệ số chênh lệch rất lớn giữa người hoài nghi và người tin tưởng khí hậu phản ánh tác động xử lý trung bình có điều kiện của nhóm xã hội hoài nghi nói chung hơn là hiệu ứng điều tiết thuần túy riêng biệt của niềm tin khoa học khi giữ cố định độ lệch tiên nghiệm.
Giả định thứ tư liên quan đến tính ngoại sinh trong phương trình quan sát Đợt 1 tại Bảng 1 có . Mặc dù việc đưa bảy biến sở thích GPS và giá trị đạo đức phổ quát vào vế phải là một điểm cộng rất đáng khen ngợi giúp nâng lên và , mối quan hệ giữa niềm tin chuẩn mực tự khai báo và mức quyên góp trong cùng một cuộc khảo sát vẫn chịu nguy cơ nhân quả ngược thông qua hiệu ứng phóng chiếu đồng thuận giả: Những cá nhân vừa quyết tâm sống xanh và đóng góp cao thường có xu hướng tâm lý hợp lý hóa lựa chọn của mình bằng cách tin rằng nhiều công dân khác cũng suy nghĩ và hành động giống mình.
A.3. Thẩm định chất lượng dữ liệu, cách đo lường biến số và độ nhạy mẫu
Quá trình rà soát chi tiết toàn bộ mười hai tệp kịch bản làm sạch và phân tích gốc kết hợp đối chiếu chéo bốn tệp dữ liệu thô với năm tệp dữ liệu đầu ra trong gói lưu trữ Harvard Dataverse cho thấy quy trình quản trị mã nguồn của Andre et al. (2026) có tính tổ chức cao, chạy trơn tru từ dữ liệu thô sang toàn bộ 22 bảng và 10 hình mà không phát sinh đứt gãy đường dẫn. Tuy nhiên, kiểm tra chẩn đoán ở cấp độ từng biến số và từng quan sát khuyết thiếu đã phát hiện năm vấn đề kỹ thuật về mã hóa dữ liệu, chuẩn hóa thang đo và cơ chế chọn mẫu cần được chỉ rõ:
- Quy tắc xử lý giá trị khuyết thiếu dựa trên bất đẳng thức vô cực dương của phần mềm gốc làm gán nhãn ngầm định các quan sát thiếu thông tin: Trong ngôn ngữ lập trình dữ liệu gốc của nhóm tác giả, ký hiệu giá trị khuyết hệ thống được biểu diễn nội bộ như một số thực lớn hơn mọi số hữu hạn dương tức . Tại kịch bản làm sạch dữ liệu gộp hai đợt, phép tạo biến nhị phân ủng hộ Đảng Dân chủ thông qua điều kiện đẳng thức mã đảng phái bằng hai đã tự động gán giá trị không cho toàn bộ 66 người trả lời từ chối tiết lộ hoặc không thuộc hai chính đảng gồm 24 quan sát ở Đợt 1 và 42 quan sát ở Đợt 2, đồng nhất hoàn toàn nhóm cử tri độc lập khuyết mã đảng phái vào nhóm tham chiếu Đảng Cộng hòa thay vì giữ nguyên trạng thái khuyết thiếu! Nghiêm trọng hơn về mặt logic toán học, phép tạo biến nhị phân làm cha mẹ có con thông qua bất đẳng thức số con lớn hơn không đã biến toàn bộ 4 quan sát bị khuyết câu trả lời số con tại Đợt 2 thành giá trị một tức có con cái, bởi giá trị khuyết thỏa mãn điều kiện lớn hơn không! Quy luật tương tự tiếp tục tái diễn trong kịch bản phân tích Đợt 2 khi định nghĩa năm chỉ báo hoài nghi khí hậu trên toàn bộ 6,000 quan sát: Hai quan sát khuyết câu hỏi đồng thuận khoa học và một quan sát khuyết câu hỏi mức độ lo lắng bị gán cứng bằng một tức thuộc nhóm hoài nghi khí hậu do thỏa mãn điều kiện khác một và lớn hơn hoặc bằng ba, trong khi một quan sát khuyết câu hỏi mức độ gây hại và một quan sát khuyết nguyên nhân biến đổi khí hậu lại bị gán bằng không tức thuộc nhóm tin tưởng khí hậu! Dù số lượng quan sát khuyết đơn lẻ nhỏ từ 1 đến 66 trường hợp nên chỉ làm dịch chuyển hệ số ở chữ số thập phân thứ ba hoặc thứ tư, sự bất đối xứng gán nhãn khuyết thiếu này là một lỗi vệ sinh dữ liệu kinh điển cần tránh trong thực hành kinh tế lượng chuẩn mực.
- Sự bất nhất định nghĩa biến trình độ đại học giữa bảng kiểm tra tính đại diện hạn ngạch và phương trình hồi quy chính thức: Khi kiểm tra kịch bản tạo Bảng Phụ lục 1 đối chiếu mẫu Đợt 1 và Đợt 2 với Tổng điều tra Dân số Hoa Kỳ năm 2019, tỷ lệ người có bằng cử nhân trở lên khớp hoàn hảo với thống kê quốc gia thực chất được mã hóa bằng điều kiện mã học vấn nhận giá trị năm tương ứng bằng cử nhân hoặc giá trị sáu tương ứng bằng thạc sĩ, vô tình loại bỏ nhóm có bằng tiến sĩ mang mã bảy và bằng chuyên nghiệp y – luật mang mã tám ra khỏi tử số hạn ngạch! Trong khi đó, sang kịch bản hồi quy chính thức tại Bảng 1 đến Bảng 4, biến kiểm soát trình độ đại học lại được định nghĩa rộng hơn hẳn với mã học vấn từ bốn trở lên bao gồm cả bằng cao đẳng liên kết hai năm, cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ và bằng chuyên nghiệp. Sự lệch pha định nghĩa này giải thích vì sao biến đại học trong Bảng 2 lại mang hệ số âm có ý nghĩa thống kê là USD và USD sau khi đã kiểm soát thu nhập và chủ nghĩa phổ quát đạo đức.
- Sai số làm tròn tín hiệu thực nghiệm và sự dịch chuyển mức quyên góp cơ sở giữa hai đợt khảo sát: Tỷ lệ thực tế tính trên Đợt 1 là đối với hành vi chống nóng lên toàn cầu và đối với chuẩn mực quy phạm, nhưng khi đưa vào thông điệp can thiệp Đợt 2, nhóm tác giả làm tròn thành hai số nguyên tương ứng sai số làm tròn điểm phần trăm và tương ứng sai số làm tròn điểm phần trăm; Tương tự ở Đợt 3 trên , mốc đối chiếu thưởng độ chính xác dự đoán được làm tròn thành 225 USD so với trung bình thực tế USD của Đợt 1. Đồng thời, một biến động mẫu rất đáng chú ý giữa hai đợt mà bài báo gốc ít bàn luận là mức quyên góp Atmosfair trung bình của nhóm không nhận can thiệp đã tăng tới USD chỉ trong vòng vài tuần thu thập dữ liệu — từ USD trên quan sát hợp lệ ở Đợt 1 lên USD trên quan sát nhóm đối chứng ở Đợt 2! Sự dịch chuyển cơ sở lớn hơn cả bản thân hiệu ứng điều trị đến USD này phản ánh độ nhạy của hành vi quyên góp trực tuyến trước thời điểm khảo sát mùa hè năm 2021 gắn với các đợt nắng nóng cực đoan và cháy rừng tại Bắc Mỹ hoặc sự thay đổi thành phần người trả lời trên bảng trực tuyến.
- Độ lệch đại diện thu nhập nghiêm trọng của cơ chế lấy mẫu hạn ngạch phi xác suất không kèm trọng số khảo sát: Mặc dù Bảng Phụ lục 1 cho thấy mẫu Đợt 1 và Đợt 2 khớp tuyệt đối với dân số Hoa Kỳ năm 2019 trên bốn biến có áp đặt hạn ngạch cứng là giới tính, tuổi, vùng địa lý và bằng cử nhân, việc đối chiếu sang biến thu nhập hộ gia đình không áp hạn ngạch lại bộc lộ sự chệch mẫu rõ rệt của bảng khảo sát trực tuyến tự nguyện Dynata. Trong khi hộ gia đình Hoa Kỳ năm 2019 có thu nhập trên 100,000 USD mỗi năm và chỉ có thu nhập dưới 50,000 USD, mẫu khảo sát chỉ thu hút được hộ thu nhập trên 100,000 USD ở Đợt 1 và ở Đợt 2 — tức thiếu hụt tới 11 đến 12 điểm phần trăm ở tầng lớp thu nhập cao — đồng thời lấy dư nhóm thu nhập dưới 50,000 USD lên mức ở Đợt 1 và ở Đợt 2! Thêm vào đó, biến thu nhập hộ gia đình được thu thập theo 17 khoảng bậc thang rồi gán điểm giữa khoảng và cắt ngọn toàn bộ nhóm trên 200,000 USD tại mức cố định 225,000 USD trước khi lấy logarit tự nhiên, tạo ra sai số đo lường làm tròn khoảng và nén phương sai đuôi phải phân phối thu nhập.
- Quy ước chuẩn hóa bất đối xứng giữa hai đợt và độ nhạy rụng mẫu nhỏ theo từng biến kết quả: Tại Đợt 1, các biến điểm chuẩn được chuẩn hóa theo trung bình và độ lệch chuẩn của toàn mẫu Đợt 1; Ngược lại tại Đợt 2, toàn bộ các chỉ số kết quả hậu nghiệm ở Bảng 2 và Bảng 4 được chuẩn hóa theo trung bình và độ lệch chuẩn riêng của nhóm đối chứng theo chuẩn Glass delta. Về độ khuyết dữ liệu trên biến phụ thuộc tại Đợt 2 gồm 6,000 người, tỷ lệ rụng quan sát cực kỳ thấp — chỉ khuyết 9 quan sát ở biến quyên góp còn , khuyết 12 quan sát ở niềm tin hành vi hậu nghiệm còn , khuyết 24 quan sát ở niềm tin quy phạm bậc hai còn , khuyết 1 quan sát ở chỉ số chính sách còn và khuyết 6 quan sát ở chỉ số hoạt động xã hội còn — do đó ước lượng hoàn toàn miễn nhiễm trước chệch rụng mẫu sau phân bổ ngẫu nhiên.
A.4. Các hạn chế cốt lõi trọng yếu của nghiên cứu gốc
- Hiện tượng cập nhật chéo bất đối xứng giữa hai nhánh thông tin làm vi phạm giả định loại trừ khi tách biệt kênh chuẩn mực hành vi và kênh chuẩn mực quy phạm: Như đã chứng minh bước đầu tại Mục A.2, một hạn chế cấu trúc căn bản của thiết kế can thiệp hai nhánh trong Đợt 2 là mỗi thông điệp thống kê không chỉ dịch chuyển niềm tin mục tiêu của nhánh đó mà còn kéo theo sự dịch chuyển rất mạnh trên chiều niềm tin còn lại. Giả sử nhà nghiên cứu muốn ước lượng tác động biên cấu trúc của riêng chuẩn mực quy phạm từ nhánh can thiệp khi phương trình kết quả thực tế phụ thuộc vào cả hai niềm tin hậu nghiệm và với độ dốc dương :
Ký hiệu là ước lượng bình phương tối thiểu dạng rút gọn của nhánh can thiệp quy phạm tại Bảng 2, và là hai tham số nhân quả cấu trúc thực sự của niềm tin quy phạm và niềm tin hành vi đối với quyên góp, còn và lần lượt là mức cập nhật giai đoạn một của nhánh thông tin quy phạm lên niềm tin quy phạm và lên niềm tin hành vi thực tế. Do tỷ số truyền dẫn chéo xấp xỉ bằng một thậm chí lớn hơn một, khi người trả lời nghe tin người Mỹ ủng hộ nghĩa vụ chống nóng lên toàn cầu, họ lập tức suy luận hợp lý rằng tỷ lệ người Mỹ thực sự đang hành động cũng phải cao hơn nhiều so với tiên nghiệm ban đầu! Hệ quả là ước lượng USD cộng gộp cả kênh áp lực đạo đức lẫn kênh hợp tác hành vi gián tiếp , gây chệch dương nghiêm trọng nếu quy kết toàn bộ hệ số của nhánh quy phạm cho sức mạnh thuần túy của chuẩn mực mệnh lệnh đạo đức.
- Hiệu ứng nhu cầu thực nghiệm tương quan thuận với hướng tín hiệu thông tin làm chệch dương ước lượng tác động xử lý trung bình trên nền tảng trực tuyến: Trong các thực nghiệm khảo sát trực tuyến nơi màn hình cung cấp thông tin chuẩn mực hiển thị ngay liền trước màn hình đo lường kết quả mà không có khoảng trễ thời gian hay lớp che giấu mục đích nghiên cứu, người trả lời dễ dàng suy đoán kỳ vọng của nhóm nghiên cứu muốn thấy hành vi thân thiện khí hậu tăng lên sau khi đọc thống kê tích cực (Zizzo, 2010; Haaland et al., 2023). Xét biến kết quả quan sát được gồm thành phần sở thích kinh tế thực và thành phần chiều lòng nhà thực nghiệm :
Ở đây biểu thị hệ số hồi quy ước lượng cho nhánh can thiệp , là tác động xử lý trung bình thực sự trong môi trường tự nhiên không có sự giám sát của nhà nghiên cứu, là độ lệch hành vi do động cơ hình ảnh xã hội trước người khảo sát và là chênh lệch kỳ vọng nhu cầu thực nghiệm giữa nhánh nhận thông điệp ủng hộ khí hậu với nhóm đối chứng thụ động. Chiều hướng chệch dương bộc lộ dấu hiệu thực nghiệm khá rõ khi đối sánh ba biến kết quả có chi phí thực thi khác nhau trong bài báo gốc: Chỉ số ủng hộ chính sách tự khai báo hoàn toàn không tốn chi phí tiền mặt tại Mô hình 10 tăng rất có ý nghĩa thống kê ở mức độ lệch chuẩn với ; Khoản quyên góp xổ số xác suất có chi phí kỳ vọng trung bình thấp cỡ USD tại Mô hình 3 tăng ở mức USD với ; Nhưng khi hỏi tới mười một hành vi vận động xã hội đòi hỏi cam kết công khai tốn kém công sức cá nhân tại Mô hình 11 thì hệ số sụt về không còn ý nghĩa thống kê với ! Mặc dù xổ số tiền thật giúp giảm thiểu chệch phát biểu suông tốt hơn câu hỏi giả định, xác suất trúng giải chỉ vẫn làm suy giảm độ co giãn chi phí biên của sự hào phóng, khiến một phần ước lượng có nguy cơ bị phóng đại dương bởi hiệu ứng nhu cầu thực nghiệm ngắn hạn.
- Sự nén nhận thức về trung tâm thang đo do bất định nhận thức làm phóng đại mức độ ảo tưởng số đông và tạo sai số phân loại nội sinh trong hồi quy phân tổ tiên nghiệm: Toàn bộ luận điểm mô tả tại Đợt 1 và phép chia mẫu tại Bảng 3 Đợt 2 đều xem con số dự đoán tiên nghiệm trên thanh trượt từ đến là kỳ vọng chủ quan không nhiễu của cá nhân. Thế nhưng, lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm đột phá của Enke & Graeber (2023) về bất định nhận thức chứng minh rằng khi cá nhân không chắc chắn về một tỷ lệ thống kê vĩ mô của toàn quốc, họ có xu hướng co kéo câu trả lời báo cáo về điểm giữa tự nhiên của thang đo là kết hợp nhiễu làm tròn:
Ký hiệu là tỷ lệ dự đoán quan sát được trên khảo sát, là niềm tin tiềm ẩn thực sự của cá nhân, là trọng số nén về điểm giữa tỷ lệ thuận với mức độ bất định nhận thức có kỳ vọng , là nhiễu đo lường ngẫu nhiên kỳ vọng không độc lập với , và là tỷ lệ chuẩn mực thực tế trên toàn quốc. Công thức kỳ vọng vế phải chỉ ra một hệ quả toán học sâu sắc: Ngay cả khi niềm tin tiềm ẩn trung bình của công chúng hoàn toàn chính xác không chệch tức , bất kỳ tỷ lệ thực tế nào nằm cao hơn ngưỡng như và đều sẽ tự động sinh ra một khoảng cách nhận thức đo lường mang dấu âm thuần túy do lực hút về trung tâm thang đo ! Quan sát thực tế tại Bảng 1 củng cố mạnh mẽ cơ chế này: Trung bình dự đoán hành vi Đợt 1 nằm sát nút ở mức , còn hạng mục duy nhất có tỷ lệ thực tế nằm sâu dưới là sử dụng điện xanh với lại chính là hạng mục mà công chúng dự đoán vọt lên trên ở mức tức chệch dương điểm phần trăm hướng về phía ! Hơn nữa, khi phân tách mẫu Bảng 3 theo bất đẳng thức , nhiễu đo lường làm một bộ phận người có tiên nghiệm tiềm ẩn cao bị xếp nhầm sang nhóm đánh giá thấp ở các Mô hình 6 và 7, gây chệch suy giảm nhẹ hiệu số tác động giữa hai phân tổ tiên nghiệm.
- Cơ chế cắt cụt hai đầu tại biên không và biên 450 USD kết hợp tích tụ điểm mốc trong trò chơi xổ số làm suy giảm độ dốc hồi quy bình phương tối thiểu: Biến phụ thuộc quyên góp không phải biến ngẫu nhiên liên tục không bị chặn trên toàn trục thực mà bị cắt cụt cứng ở cả cận dưới USD — chiếm mẫu Đợt 1 — lẫn cận trên tuyệt đối USD khi người tham gia quyên góp trọn vẹn toàn bộ giải thưởng, đồng thời tích tụ khối lượng xác suất rất lớn tại các điểm mốc chẵn USD, USD và điểm chia đôi công bằng USD. Xét biến sẵn lòng hy sinh tiềm ẩn với và biến quan sát :
Ký hiệu là tác động nhân quả cấu trúc trên sự sẵn lòng đóng góp tiềm ẩn không bị giới hạn ngân sách trò chơi, còn là xác suất biến tiềm ẩn rơi vào miền trong không chạm hai biên cắt cụt. Hệ thức xấp xỉ đạo hàm kỳ vọng có điều kiện chứng minh rằng ước lượng bình phương tối thiểu tuyến tính bị chệch suy giảm về phía không so với tham số tiềm ẩn . Đặc biệt quan trọng, hiệu ứng trần tại cận trên USD giải thích trực tiếp một phần sự bất đối xứng cực đoan theo thái độ hoài nghi khí hậu tại Bảng 5: Nhóm công dân tin tưởng sâu sắc vào khoa học khí hậu và ủng hộ Đảng Dân chủ vốn đã có mức quyên góp cơ sở rất cao xấp xỉ đến USD với một tỷ trọng lớn chạm kịch trần USD ngay trong nhóm đối chứng nên không còn dư địa tăng thêm khi nhận thông tin , làm nén hệ số của nhóm tin tưởng xuống đến USD, trong khi nhóm hoài nghi khí hậu xuất phát từ mức cơ sở thấp hơn tới đến USD như Bảng Phụ lục 13 xác nhận nên nằm hoàn toàn ở miền trong nhạy cảm của phân phối!
- Thiên lệch chọn mẫu phi xác suất theo thu nhập trên bảng khảo sát hạn ngạch không trọng số kết hợp chệch suy giảm hệ số thu nhập do cắt ngọn khoảng: Do nhóm tác giả ước lượng toàn bộ 12 mô hình bằng bình phương tối thiểu không trọng số trên mẫu bảng trực tuyến Dynata vốn đại diện thiếu tới điểm phần trăm nhóm hộ gia đình thu nhập trên 100,000 USD và lấy dư điểm phần trăm nhóm dưới 50,000 USD tại Đợt 2, tham số tác động xử lý trung bình mẫu chỉ hội tụ về tác động trung bình tổng thể quốc gia khi hiệu ứng điều trị đồng nhất theo các tầng thu nhập (Solon et al., 2015). Khi hiệu ứng điều trị biến thiên theo nhóm thu nhập với tỷ trọng mẫu khác tỷ trọng tổng thể Điều tra Dân số , độ lệch ngoại suy tổng thể được xác định bởi:
Ở đây là ước lượng không trọng số trên mẫu bảng trực tuyến, là tác động xử lý trung bình thực sự trên toàn bộ dân số trưởng thành Hoa Kỳ, và lần lượt là tỷ trọng tầng thu nhập trong mẫu khảo sát và trong Tổng điều tra Dân số, còn là hiệu ứng điều trị trung bình riêng của tầng thu nhập . Nếu các hộ gia đình thu nhập cao trên 100,000 USD có độ co giãn biên của tiền thưởng xổ số thấp hơn hoặc đã có mức đóng góp cơ sở sát trần hơn nhóm thu nhập thấp, việc sẽ làm thay đổi độ lớn ước lượng điểm quốc gia khi quy chiếu ra toàn bộ cử tri Mỹ. Đồng thời, đối với bản thân hệ số kiểm soát của logarit thu nhập hộ gia đình, phép gán điểm giữa khoảng và cắt ngọn toàn bộ hộ thu nhập trên 200,000 USD về hằng số USD làm sai lệch phương sai của biến giải thích và gây chệch suy giảm hệ số thu nhập ước lượng trong cả Bảng 2 lẫn Bảng 3.
A.5. Khuyến nghị nâng cấp mô hình và hướng mở rộng công bố quốc tế
- Thiết kế thực nghiệm hiện trường theo dõi dọc kết hợp dữ liệu công tơ điện thông minh và nhánh kiểm soát nhu cầu thực nghiệm che giấu mục đích: Để nâng tầm bằng chứng từ quyết định phân bổ xổ số trong một phiên khảo sát trực tuyến lên chuẩn mực vàng của American Economic Review hoặc Econometrica, nghiên cứu tiếp theo cần triển khai thực nghiệm hiện trường nhiều đợt kéo dài từ 6 đến 12 tháng tích hợp dữ liệu hành vi tiêu dùng vật chất thực tế (Allcott, 2011; Haaland et al., 2023). Thứ nhất, bổ sung một đợt khảo sát theo dõi lại sau 4 đến 8 tuần không hiển thị lại thông tin can thiệp nhằm đo lường tỷ lệ duy trì cập nhật niềm tin hậu nghiệm và kiểm tra xem hiệu ứng ủng hộ chính sách khí hậu có tồn tại bền vững qua thời gian hay không. Thứ hai, liên kết sự đồng ý của hộ gia đình với dữ liệu phụ tải điện theo giờ từ công tơ thông minh hoặc dữ liệu giao dịch mua tín chỉ xanh thực tế ngoài khảo sát để tránh hoàn toàn độ nhạy xác suất xổ số . Thứ ba, chèn thêm một nhánh đối chứng chủ động nhận thông tin thống kê trung tính cùng độ dài văn bản kết hợp kỹ thuật che giấu mục tiêu nghiên cứu bằng cách trộn các câu hỏi chính sách khí hậu vào một bộ câu hỏi kinh tế vĩ mô đa chủ đề theo phương pháp của Zizzo (2010), từ đó tách lọc triệt để thành phần nhu cầu thực nghiệm ra khỏi tác động cập nhật chuẩn mực thực chất.
- Nâng cấp sang thiết kế giai thừa hai nhân hai trực giao kết hợp khử nhiễu bất định nhận thức, hồi quy Tobit hai cận và suy diễn Wild Cluster Bootstrap: Để giải quyết dứt điểm bài toán cập nhật chéo làm suy biến định thức giai đoạn một đã chứng minh ở Mục A.2 và Mục A.4, các thực nghiệm kế thừa nên áp dụng thiết kế giai thừa cung cấp đồng thời cả hai con số trong cùng một thông điệp với biến thiên ngẫu nhiên nguồn tham chiếu địa lý cấp tiểu bang hoặc cấp quận hạt — nơi tỷ lệ hành vi thực tế và tỷ lệ quy phạm thực tế giữa 51 tiểu bang không tương quan tuyến tính hoàn hảo như Hình 4 đã minh họa — kèm thu thập trực tiếp thang đo mức độ chắc chắn nhận thức của người trả lời theo quy trình của Enke & Graeber (2023) để ước lượng mô hình cập nhật Bayes cấu trúc khử chệch nén trung tâm . Về mặt ước lượng kinh tế lượng trên chính bộ dữ liệu hiện hữu, cần bổ sung song song ba lớp kiểm định nâng cao: Một là ước lượng mô hình Tobit cắt cụt hai đầu tại USD và USD kèm hồi quy phân vị có kiểm duyệt để khôi phục độ dốc tiềm ẩn không bị nén bởi hiệu ứng trần của nhóm tin tưởng khí hậu; Hai là xây dựng trọng số hiệu chỉnh raking hậu phân tầng khớp đồng thời phân phối thu nhập hộ gia đình, đảng phái và bốn chiều hạn ngạch theo khuyến nghị của Solon et al. (2015); Ba là đối với các đặc tả hấp thụ hiệu ứng cố định tiểu bang như Mô hình 13 và Mô hình 14 — nơi cỡ cụm biến thiên mạnh từ 6 quan sát ở bang nhỏ nhất lên tới 675 quan sát tại California khiến số cụm tiểu bang hiệu dụng trên mẫu giảm từ xuống chỉ còn cụm — cần báo cáo bổ sung giá trị xác suất từ quy trình Wild Cluster Bootstrap sử dụng trọng số sáu điểm của Webb với 9,999 lần lấy mẫu lại (Cameron & Miller, 2015; Abadie et al., 2023).
- Thực thi kiểm định biên độ nhạy hệ số Oster cho các phương trình quan sát Đợt 1 nhằm định lượng ngưỡng kháng cự biến bỏ sót: Đối với hai phương trình quan sát nền tảng tại Bảng 2 có , mặc dù không có phân bổ ngẫu nhiên nhưng sự gia tăng đột biến của hệ số xác định khi bổ sung bộ biến sở thích kinh tế toàn cầu và đạo đức phổ quát cho phép áp dụng rất hiệu quả khung kiểm định ổn định hệ số của Oster (2019). Tính toán trực tiếp trên cùng mẫu cho thấy khi chuyển từ hồi quy đơn biến không kiểm soát sang đặc tả đầy đủ tại Mô hình 1 và Mô hình 2, hệ số của niềm tin chuẩn mực hành vi dịch chuyển từ có về có , còn hệ số của niềm tin chuẩn mực quy phạm dịch chuyển từ có về có . Theo công thức xấp xỉ tiệm cận của Oster (2019), hệ số hiệu chỉnh chệch chọn lọc dưới tỷ số chọn lọc và trần phương sai giải thích tối đa được xác định bởi:
Trong đó:
- : Hệ số tác động đã hiệu chỉnh chệch biến bỏ sót của niềm tin chuẩn mực chiều .
- : Hệ số ước lượng từ phương trình hồi quy có đầy đủ biến kiểm soát quan sát được tại Bảng 2.
- : Tham số tỷ số mức độ chọn lọc trên các yếu tố không quan sát được so với mức độ chọn lọc trên các biến kiểm soát quan sát được.
- : Hệ số ước lượng từ phương trình hồi quy ngắn đơn biến trên cùng mẫu ước lượng.
- : Hệ số xác định tối đa giả định nếu quan sát được toàn bộ các yếu tố quyết định hành vi quyên góp không phải nhiễu đo lường ngẫu nhiên.
- : Hệ số xác định của phương trình hồi quy đầy đủ biến kiểm soát.
- : Hệ số xác định của phương trình hồi quy ngắn đơn biến.
Thay các tham số thực nghiệm chính xác với ngưỡng chuẩn khắt khe cho Mô hình 1 và cho Mô hình 2 dưới giả định chọn lọc ngang bằng , tập nhận dạng thu được hoàn toàn nằm tách biệt phía trên điểm không ở mức USD và USD! Đồng thời, tỷ số chọn lọc tới hạn cần thiết để kéo hệ số thực về bằng không đạt tới và , khẳng định các yếu tố tâm lý không quan sát được như đồng thuận giả sẽ phải có sức giải thích mạnh gấp gần ba lần toàn bộ tổ hợp lòng vị tha, đạo đức phổ quát, đảng phái và thu nhập gộp lại mới có thể xóa bỏ mối liên hệ dương giữa niềm tin chuẩn mực và đóng góp khí hậu.
- Chương trình nghiên cứu thực nghiệm chuẩn mực xã hội xanh tích hợp vi dữ liệu khảo sát mức sống hộ gia đình VHLSS tại Việt Nam: Khuôn khổ lý thuyết và thiết kế thực nghiệm của Andre et al. (2026) mở ra một hướng công bố quốc tế chuẩn Q1 giàu tính thời sự cho kinh tế học môi trường và năng lượng tại Việt Nam trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng công bằng hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050. Khác với bối cảnh phân cực đảng phái xoay quanh tính xác thực của khoa học khí hậu tại Hoa Kỳ, rào cản hành vi cốt lõi tại các đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng hay Hải Phòng không nằm ở sự phủ nhận biến đổi khí hậu mà nằm ở ảo tưởng số đông về chi phí phối hợp tập thể: Nhiều hộ gia đình trung lưu sẵn lòng phân loại rác tại nguồn, tiết kiệm điện giờ cao điểm, lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu hoặc chuyển đổi từ xe máy xăng sang xe máy điện, nhưng lại chần chừ vì tin rằng đại đa số hàng xóm xung quanh chưa sẵn sàng thay đổi hoặc hạ tầng cộng đồng chưa đồng bộ. Một thiết kế nghiên cứu đột phá tại Việt Nam có thể kết hợp hai hợp phần dữ liệu chặt chẽ: Hợp phần thứ nhất khai thác chuỗi vi dữ liệu Khảo sát Mức sống Hộ gia đình Việt Nam VHLSS giai đoạn 2004–2024 với trọng số chọn mẫu phức hợp, gom cụm sai số chuẩn theo địa bàn điều tra cấp xã – phường, hệ số phóng đại phương sai trọng số không đều Kish và kiểm định tính ngoại sinh trọng số DuMouchel–Duncan nhằm lập bản đồ đường cong Engel năng lượng, tỷ trọng chi tiêu điện sinh hoạt – nhiên liệu giao thông và bất bình đẳng phát thải gián tiếp theo phân vị thu nhập trên 63 tỉnh thành trước sáp nhập hoặc 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh hiện hành; Hợp phần thứ hai triển khai thực nghiệm cung cấp thông tin chuẩn mực xã hội phân cụm ngẫu nhiên tại các khu chung cư và phường đô thị, đo lường tác động nhân quả của việc công bố tỷ lệ thực tế hộ dân đồng đẳng ủng hộ biểu giá điện bậc thang xanh và chuyển đổi xe điện lên quyết định đăng ký đánh giá tiết kiệm năng lượng hộ gia đình và chỉ số chấp nhận chính sách định giá carbon nội địa. Sự kết hợp giữa nhận dạng thực nghiệm thông tin hiện đại và nền tảng vi dữ liệu đại diện quốc gia VHLSS hứa hẹn đóng góp bằng chứng thực nghiệm tiên phong từ một nền kinh tế đang phát triển nhanh ở Đông Nam Á vào dòng văn chương toàn cầu của Andre et al. (2024) và Andre et al. (2026).
Tài liệu tham khảo
- Abadie, A., Athey, S., Imbens, G. W., & Wooldridge, J. M. (2023). When Should You Adjust Standard Errors for Clustering? The Quarterly Journal of Economics, 138, 1–35. https://doi.org/10.1093/qje/qjac038 ↩
- Allcott, H. (2011). Social Norms and Energy Conservation. Journal of Public Economics, 95, 1082–1095. https://doi.org/10.1016/j.jpubeco.2011.03.003 ↩
- Andre, P., Boneva, T., Chopra, F., & Falk, A. (2024). Globally Representative Evidence on the Actual and Perceived Support for Climate Action. Nature Climate Change, 14, 253–259. https://doi.org/10.1038/s41558-024-01925-3 ↩
- Andre, P., Boneva, T., Chopra, F., & Falk, A. (2026). Misperceived Social Norms and Willingness to Act Against Climate Change. The Review of Economics and Statistics, 108, 1205–1221. https://doi.org/10.1162/rest_a_01468 ↩
- Bénabou, R., & Tirole, J. (2006). Incentives and Prosocial Behavior. American Economic Review, 96, 1652–1678. https://doi.org/10.1257/aer.96.5.1652 ↩
- Bursztyn, L., González, A. L., & Yanagizawa-Drott, D. (2020). Misperceived Social Norms: Women Working Outside the Home in Saudi Arabia. American Economic Review, 110, 2997–3029. https://doi.org/10.1257/aer.20180975 ↩
- Cameron, A. C., & Miller, D. L. (2015). A Practitioner's Guide to Cluster-Robust Inference. Journal of Human Resources, 50, 317–372. https://doi.org/10.3368/jhr.50.2.317 ↩
- Enke, B. (2020). Moral Values and Voting. Journal of Political Economy, 128, 3679–3729. https://doi.org/10.1086/708857 ↩
- Enke, B., & Graeber, T. (2023). Cognitive Uncertainty. The Quarterly Journal of Economics, 138, 2021–2067. https://doi.org/10.1093/qje/qjad025 ↩
- Falk, A., Becker, A., Dohmen, T., Enke, B., Huffman, D., & Sunde, U. (2018). Global Evidence on Economic Preferences. The Quarterly Journal of Economics, 133, 1645–1692. https://doi.org/10.1093/qje/qjy013 ↩
- Fehr, E., & Schurtenberger, I. (2018). Normative Foundations of Human Cooperation. Nature Human Behaviour, 2, 458–468. https://doi.org/10.1038/s41562-018-0385-5 ↩
- Haaland, I., Roth, C., & Wohlfart, J. (2023). Designing Information Provision Experiments. Journal of Economic Literature, 61, 3–40. https://doi.org/10.1257/jel.20211658 ↩
- Oster, E. (2019). Unobservable Selection and Coefficient Stability: Theory and Evidence. Journal of Business & Economic Statistics, 37, 187–204. https://doi.org/10.1080/07350015.2016.1227711 ↩
- Solon, G., Haider, S. J., & Wooldridge, J. M. (2015). What Are We Weighting For? Journal of Human Resources, 50, 301–316. https://doi.org/10.3368/jhr.50.2.301 ↩
- Zizzo, D. J. (2010). Experimenter Demand Effects in Economic Experiments. Experimental Economics, 13, 75–98. https://doi.org/10.1007/s10683-009-9230-z ↩
andre_climate_norms_usobs_idwavestatecounty_fipsregion_northeastregion_midwestregion_southregion_westduration_secondstreatmentcontrol_grouptr_eMở khóa dữ liệu & mã lệnh tái lập
Sau khi theo dõi phần phân tích định lượng và bình duyệt học thuật phía trên, mời bạn đăng nhập nếu đã có gói thành viên hoặc tham gia cộng đồng nghiên cứu EcoLab để trực tiếp kiểm chứng từng hệ số ước lượng trên máy cá nhân.
Khớp chính xác tên biến, đặc tả sai số chuẩn vững và ma trận kiểm định chẩn đoán của bài nghiên cứu.
Sẵn sàng nạp trực tiếp vào môi trường thống kê cá nhân để đối chiếu độc lập từng bảng kết quả.
Đóng gói đồng bộ bản thảo chuẩn công bố tạp chí DOCX & PDF, tệp dữ liệu CSV, ba kịch bản ước lượng R · Stata · Python và hướng dẫn thực thi.
Mỗi liên kết tải xuống được cấp chữ ký bảo mật riêng cho tài khoản thành viên và tự động làm mới mượt mà ngay trên trang đọc.




